Wokół zbrodni politycznych PRL – wykład prof. Patryka Pleskota

To pierwszy wykład, na który redakcja ”Wadovianów” zaprasza do sali ekspozycyjno-edukacyjnej w budynku Muzeum Miejskiego na ul. Kościelnej 4. Prelegent – historyk z Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie – zabierze słuchaczy w podróż po mrocznej stronie PRL, opowie bowiem o zbrodniach jakich dopuścili się tzw. ”nieznani sprawcy” na opozycjonistach czy krytykach ówczesnej komunistycznej władzy. Patryk Pleskot przybliży sylwetki i okoliczności śmierci nie tylko tych najbardziej znanych ofiar reżimu, jak Stanisław Pyjas, ks. Jerzy Popiełuszko czy Grzegorz Przemyk ale także postacie mniej znane, których zgony z pewnością nie były wynikiem nieszczęśliwego wypadku.

Zamordowany przez ”nieznanych sprawców” 15-letni Bohdan Piasecki, syn przewodniczącego Stowarzyszenia ”Pax”, ”samobójcza” śmierć Jerzego Zawieyskiego, działacza katolickiego i posła z ramienia ”Znaku”, ”nieszczęśliwy wypadek” zatonięcia licealisty Emila Barchańskiego – to tylko niektóre historie, o których opowie Patryk Pleskot.

Dr hab. Patryk Pleskot, prof. Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Oświęcimiu i główny specjalista w warszawskim oddziale IPN zajmuje się m.in. historią społeczno-kulturalną i polityczną PRL oraz działalnością służb wywiadowczych i kontrwywiadowczych. Autor i współautor ponad 20 książek, zeszłoroczna publikacja ”Zabić. Mordy polityczne PRL” znalazła się na 1 miejscu najlepiej sprzedających się książek historycznych na stronie empik.com.

Nowa ekspozycja w Muzeum Miejskim

plakat_andrzej_kasprzak

Do 2 czerwca w sali ekspozycyjno-edukacyjnej Muzeum Miejskiego oglądać można wystawę prac Andrzeja Kasprzaka zatytułowaną ”Wadowice i nie tylko…”. Na ekspozycji zaprezentowane są grafiki przedstawiające zarówno dzisiejsze jak i dawne Wadowice, odtworzone przez artystę z kart pocztowych. Tytułowe ”nie tylko…” odnosi się tak do miejsc jak i technik wykonania prezentowanych prac – miejsca to obrazy pozawadowickie – Kraków, Zator czy Mucharz, techniki zaś – to gwasz, akwaforta, akwatinta czy wreszcie malarstwo olejne.

Andrzej Kasprzak (ur. 1963 r.) jest absolwentem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (Wydział Grafiki w Katowicach), laureatem polskich i zagranicznych (USA, Belgia) stypendiów twórczych. Laureat nagród i wyróżnień ogólnopolskich i międzynarodowych (Francja, Kanada, Łotwa, Hiszpania). Autor 76 wystaw indywidualnych w Polsce, Niemczech, Belgii, Holandii, Francji, USA, Wielkiej Brytanii, Austrii i Danii oraz uczestnik około 120 wystaw zbiorowych w Polsce i na świecie.

Sprostowanie

UPJPII_logo

Szanowni Państwo!

W stopkę redakcyjną ostatniego numeru rocznika ”Wadoviana” wkradł się błąd. Otóż podaliśmy, że dr Paweł Krokosz jest pracownikiem naukowym Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie, faktycznie zaś jest adiunktem w Katedrze Historii Nowożytnej w Instytucie Historii Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.

Dr Krokosz współpracuje z ”Wadovianami” od 2015 r. i recenzował artykuły nie tylko w tomie ostatnim, ale także w numerach 15 – 17 tym bardziej przepraszamy za wynikły błąd.

Redakcja

Pierwsza książka o wadowickich Żydach

Dzieje_i_kultura_Zydow_w_Wadowicach-B_CMYK

W biurze Muzeum Miejskiego i sekretariacie Wadowickiego Centrum Kultury nabyć można nowość wydawniczą – długo oczekiwaną książkę Katarzyny Iwańskiej Dzieje i kultura Żydów w Wadowicach w latach 1864 – 1945.

Do rąk czytelników trafia publikacja będąca faktycznie pierwszym monograficznym opracowaniem, które tak kompleksowo i szczegółowo przedstawia historię i kulturę społeczności, która w latach 1864 – 1945 wniosła ogromny wkład w rozwój Wadowic. Książka Katarzyny Iwańskiej uzupełnia istotną lukę w badaniach nad historią wadowickich Żydów, które dotąd miały charakter przyczynkarski i koncentrowały się jedynie na wybranych aspektach. W oparciu o dostępne źródła archiwalne i materiały o charakterze wspomnieniowym i statystycznym autorka kreśli więc pełny obraz dziejów Żydów w Wadowicach.

Publikacja składa się z ośmiu rozdziałów zbudowanych tak chronologicznie jak i tematycznie. Książkę otwiera opis początków osadnictwa żydowskiego w Wadowicach, charakterystyka Gminy Wyznaniowej oraz życia gospodarczego, społecznego i kulturalnego wadowickich Żydów przed I wojną światową. Osobny rozdział poświęciła autorka czynowi zbrojnemu wyznawców religii mojżeszowej w okresie Wielkiej Wojny. Zdecydowanie najwięcej miejsca – co oczywiste ze względu na dostępność materiałów – Katarzyna Iwańska poświęciła dziejom społeczności żydowskiej w okresie dwudziestolecia międzywojennego. W trzech rozdziałach autorka przedstawiła drobiazgowo wszystkie aspekty życia ludności żydowskiej w mieście w międzywojniu. Scharakteryzowała życie gospodarcze i rolę Żydów w handlu i rzemiośle Wadowic, życie polityczne, w tym ruch chasydzki i syjonistyczny, wreszcie życie społeczne, religijne, kulturalno-oświatowe i sportowe. Wiele miejsca poświęciła Iwańska losom Żydów w okresie okupacji hitlerowskiej – począwszy od opisów getta i nieludzkiej egzystencji jego mieszkańców przez zagładę (1942-1943) i ratunek jaki eksterminowanej ludności żydowskiej nieśli z narażeniem życia Polacy.

Na kartach książki autorka przybliżyła nie tylko biografie przedstawicieli żydowskiej społeczności, ale także opisała najważniejsze miejsca związane z życiem wadowickich Żydów – zarówno istniejące jak i te znane jedynie z fotografii. Znajdziemy więc m.in. opisy miejsc kultu religijnego – zburzonej przez hitlerowców synagogi, Beit Hamidrasz, łaźni, cmentarza żydowskiego, ale także sklepów, restauracji i wyszynków prowadzonych przez Żydów.

Niewątpliwym walorem książki są ilustracje i mapy, ułatwiający poruszanie się w terminologii żydowskiej słownik oraz aneksy, w tym wykaz żydowskich właścicieli sklepów i punktów usługowych z okresu międzywojennego.

Publikacja pozwala nam lepiej zrozumieć fenomen Wadowic. Mamy do czynienia z miastem przepojonym wiarą i kulturą chrześcijańską. Zarazem wydatny wpływ na oblicze Wadowic wywarli jego żydowscy mieszkańcy. Koegzystencja Polaków i Żydów trwała tutaj od drugiej połowy XIX wieku do wybuchu II wojny światowej. Nie brakowało oczywiście napięć pomiędzy obydwoma narodami. Jednak nie zdołały one zdominować codzienności. Ta upływała pod znakiem życzliwego współżycia, którego pięknym symbolem stały się mecze piłki nożnej rozgrywane pomiędzy młodzieżą polską i żydowską (dr hab. Łukasz Tomasz Sroka, prof. UP).

Katarzyna Iwańska, Dzieje i kultura Żydów w Wadowicach w latach 1864-1945, Akademia Ignatianum w Krakowie, Wydawnictwo WAM, Kraków 2016, s. 422 [il.]

oprawa twarda, format: 23,5 x 15,5 cm

 

Spotkanie promujące nowy numer ”Wadovianów” za nami

Zaproszenie, promocja Wadovian, 6.02.2017

W poniedziałek 6 lutego w sali kameralnej Wadowickiego Centrum Kultury odbyło się spotkanie promujące nowy, dziewiętnasty numer ”Wadovianów”. Spotkanie zgromadziło blisko 50 osób – autorów, recenzentów, współpracowników redakcji, a przede wszystkim czytelników i sympatyków pisma.

Wykład towarzyszący pt. ”Galicyjskie korzenie Izraela” wygłosił znany krakowski historyk, dyrektor Instytutu Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie – dr hab. Łukasz Tomasz Sroka, prof. UP. Opowiedział o galicyjskich korzeniach Izraela oraz swojej wyprawie do Palestyny, podczas której, wspólnie z dr. Konradem Meusem, dotarł do rodziny Malki Wiener – działaczki syjonistycznej z Wadowic.

Z nowości wydawniczych – Kęty. Wokół społeczności. Studia i szkice z dziejów miasta i okolicy

Kęty_Wokół_społeczności

Na rynku wydawniczym pojawiła się nowa publikacja autorstwa pracowników Muzeum im. A. Kłosińskiego w Kętach i zaproszonych do współpracy historyków. Efektem kilkuletnich badań i kwerend archiwalnych jest książka pod redakcją dr Marty Tylzy-Janosz Kęty. Wokół społeczności. Studia i szkice z dziejów miasta i okolicy, zrecenzowana przez fachowe grono naukowe z Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie i Instytutu Pamięci Narodowej. Tom składa się z pięciu artykułów stanowiących przyczynek do dziejów miasta. Dr Andrzej Małysa przybliżył nieznane dotąd kwestie związane z udziałem mieszkańców Kęt i okolicy w powstaniu styczniowym. Tekst jest tym ciekawszy, że historyk oparł go o relacje uczestników zrywu niepodległościowego. Dwa artykuły są autorstwa dr Marty Tylzy-Janosz, dyrektor kęckiego muzeum. W pierwszym scharakteryzowała ona społeczność miasta przełomu XVIII i XIX w. w świetle materiałów metrykalnych rysując obraz Kęt po 1772 r. Drugi tekst tej autorki to studium życia i działalności inż. Stanisława Foxa (1880-1950), dyrektora Browaru z Żywca. Społeczności żydowskiej w Kętach poświęcony jest tekst Renaty Bożek, oparty na analizie ksiąg zawieranych ślubów. Z kolei Joanna Sierenc-Guzdek scharakteryzowała okres formowania się struktur komunistycznego aparatu władzy w Kętach w roku 1945 w świetle dokumentów przechowywanych w bielskim oddziale Archiwum Państwowego w Katowicach.

Recenzentami tomu byli: dr hab. Hubert Hudzio (UP im. KEN w Krakowie), dr Konrad Meus (UP im. KEN w Krakowie), dr Marcin Chorązki (IPN), dr Mateusz Wyżga (UP im. KEN w Krakowie) oraz dr hab. Łukasz Tomasz Sroka, prof. UP (UP im. KEN w Krakowie).

Spis treści

Kazimierz Karolczak, Tytułem wstępu

Podziękowania

Andrzej Małysa, Powstańcy styczniowi z Kęt i okolicy

Marta Tylza-Janosz, Życie i działalność zawodowa inżyniera Stanisława Foxa (1880-1950) browarnika rodem z Kęt

Joanna Sierenc-Guzdek, Zarząd Miejski i Miejska Rada Narodowa w Kętach w 1945 roku w świetle wybranych archiwaliów przechowywanych w Archiwum Państwowym w Katowicach Oddział w Bielsku-Białej

Marta Tylza-Janosz, Mieszkańcy Kęt przełomu XVIII i XIX w. w świetle ksiąg metrykalnych Parafii pw. św. św. Małgorzaty i Katarzyny w Kętach

Renata Bożek, Zaślubiny w żydowskim okręgu metrykalnym Kęty. Elementy analizy demograficznej na podstawie księgi zaślubin z lat 1877-1931

Noty o autorach

Publikację dedykowano mieszkańcom Kęt z okazji przypadającego w 2017 r. 740-lecia miasta.

Już jest! Najnowszy numer rocznika ”Wadoviana” na półkach księgarskich i w sieci

Okładka_19

Ukazał się kolejny, dziewiętnasty numer rocznika naukowego ”Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”.

Od dzisiaj nowy numer dostępny jest w biurze Muzeum Miejskiego, sekretariacie Wadowickiego Centrum Kultury i wadowickich księgarniach. Można również pobrać wersję elektroniczną pisma na stronie wadoviana.eu.

Na łamach ”Wadovian” znalazło się siedem rozpraw i artykułów naukowych, które zostały pozytywnie zaopiniowane przez grono recenzentów z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Pedagogicznego, Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie i Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Oświęcimiu oraz pracowników krakowskiego IPN. Tematyka zarówno rozpraw jak i tekstów nierecenzowanych, obejmuje szerokie spektrum zagadnień. Na kartach ”Wadovian” czytelnik znajdzie dwa ciekawe artykuły dotyczące funkcjonowania komunistycznego aparatu represji na ziemi wadowickiej – w tym analizę wyjątkowego dokumentu jakim jest raport Służby Bezpieczeństwa dotyczący sytuacji wadowickiego Kościoła w 1960 r. Równie interesujący jest przyczynek do dziejów obozu jeńców, który funkcjonował w naszym mieście w latach 1918-1921 oraz nieznana historia ciotki Karola Wojtyły – Stefanii. Kilka tekstów tematycznie nawiązuje do obchodzonego w 2016 r. jubileuszu 150-lecia wadowickiego gimnazjum i liceum.

W mijającym roku grono członków Rady Naukowej ”Wadovian” uległo dalszemu umiędzynarodowieniu – zaproszenie do współpracy przyjęli bowiem dwaj wybitni badacze dziejów XIX-wiecznej Galicji – dr Torsten Lorenz z Uniwersytetu Karola w Pradze oraz doc. dr Marian Mudryj z Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki we Lwowie. Wraz z prof. Tadeuszem Bujnickim, prof. dr. hab. Henrykiem Czubałą, dr. Tomaszem Ratajczakiem, dr. hab. Zdzisławem Zblewskim i prof. dr. hab. Aloisem Woldanem z Institut für Slawistik Uniwersytetu w Wiedniu czuwają oni nad doborem artykułów i naukowym obliczem pisma.

Rocznik stale ugruntowuje swoją pozycję w środowisku naukowym o czym najlepiej świadczą nowe nazwiska publikujących autorów oraz powiększające się grono recenzentów. Od 2013 r. „Wadoviana”, znajdują się na ministerialnej liście czasopism naukowych, otrzymały 4 punkty stając się jednym z najwyżej punktowanych pism regionalistycznych w Polsce. Rocznik znajduje się w prestiżowej bazie czasopism CEJSH (The Central European Journal of Social Sciences and Humanities), indeksowany jest również w innych humanistycznych bazach naukowych – Index Copernicus Journal Master List czy BazHum.

Zapraszamy do lektury!

Lwowski historyk w Radzie Naukowej rocznika ”Wadoviana”

doc. dr Mudryj podczas wykładu w Wadowicach

Rada Naukowa naszego rocznika zyskała nowego członka. Do grona profesorów i doktorów dbających o poziom naukowy ”Wadovian” zaprosiliśmy bowiem historyka doc. dr. Mariana Mudryja, asystenta w Zakładzie Historii Najnowszej Ukrainy na Lwowskim Uniwersytecie Narodowym im. Iwana Franki. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się na historii Galicji w XIX i w początkach XX wieku, na ukraińskich dążeniach do emancypacji politycznej, rozwojem świadomości narodowej Ukraińców i ich relacji z Polakami. Należy do grona najlepszych ukraińskich znawców historii Lwowa. Jest częstym gościem w Polsce, uczestniczy w konferencjach, wygłasza odczyty. Wadowiczanie mieli okazję posłuchać jego opowieści o Lwowie na wykładzie Wadowickiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w październiku 2016 roku (na zdjęciu).

Lwowski historyk blisko współpracuje z polskim środowiskiem akademickim – przede wszystkim z naukowcami z Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, z którymi współtworzył m.in. wielotomowe dzieło ”Lwów: miasto, społeczeństwo, kultura: studia z dziejów Lwowa”.

Dr Mudryj jest kolejnym w Radzie „Wadovian” – obok dr. Torstena Lorenza z Pragi i prof. dr. hab. Aloisa Woldana z Wiednia – naukowcem z zagraniczną afiliacją.

O historii Lwowa opowie doc. dr Marian Mudryj

Wykład doc. dr Marian Mudryj

Wadowickie Centrum Kultury gościć będzie doc. dr. Mariana Mudryja z Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki, który opowie o historii Lwowa z ukraińskiej perspektywy. Spotkanie odbędzie się w czwartek, 27 października o godz. 17.00 w ramach wykładów Wadowickiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku.

Doc. dr Marian Mudryj jest blisko związany z polskim środowiskiem akademickim. Współpracuje z Uniwersytetem Pedagogicznym w Krakowie i uczestniczy w licznych konferencjach naukowych. Jest członkiem Rady Naukowej rocznika Instytutu Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego ”Galicja. Źródła i materiały” oraz autorem i współautorem publikacji i artykułów traktujących o dziejach Galicji.

Jagiellonowie i ich świat – konferencja naukowa w Muzeum Zamek w Oświęcimiu

Jagiellonowie i ich świat

Muzeum Zamek w Oświęcimiu zaprasza na II Konferencję Naukową ”Jagiellonowie i ich świat. Centrum a peryferie w systemie władzy Jagiellonów”, która odbędzie się w dniach 20-22 października 2016 roku. Tym razem tematem prelekcji i dyskusji będą relacje między władzą centralną państwa Jagiellonów a peryferiami Królestwa Polskiego. Naukowcy postarają się odpowiedzieć na pytania dotyczące problemów gospodarczych, społecznych i religijnych peryferiów a także, często skomplikowanych, związków między Koroną a Czechami czy Wielkim Księstwem Litewskim. Na konferencję zostali zaproszeni eksperci z ośrodków akademickich i archiwów polskich oraz zagranicznych – Bańskiej Bystrzycy, Opawy, Pragi i Wilna. Spotkanie na oświęcimskim zamku organizuje Komitet w składzie: dr hab. Bożena Czwojdrak, dyrektor muzeum Wioletta Oleś, prof. dr hab. Jerzy Sperka i dr hab. Piotr Węcowski.

Program konferencji:

20 października 2016 (czwartek)

dr Maciej Mikuła (UJ), Prawo w dobie Jagiellonów: liczne centra, liczne peryferia

dr Martin Nodl (Centrum medievistických studií, Praha), Tolerancja wyznaniowa w monarchiach jagiellońskich

dr hab. Przemysław Mrozowski (Zamek Królewski, Warszawa), Czy panowanie pierwszych Jagiellonów zepchnęło sztukę w Polsce na peryferie życia artystycznego Europy ?

dr hab. Marek Walczak (UJ), Styl nagrobka Władysława Jagiełły. Przyczynek do badań nad geografią artystyczną ziem Polskich w XV wieku

prof. dr hab. Jerzy Rajman (Uniwersytet Pedagogiczny, Kraków), Pielgrzymi z ziem inkorporowanych przy krakowskich grobach świętych (XV-XVI w.)

dr Jacek Laberschek (PAN, Kraków), Znaczenie peryferii w miastach królewskich na przykładzie stołecznego Krakowa i powiatowego Lelowa

dr Dorota Żurek (UP, Kraków), Mieszczanie z ziem inkorporowanych przyjęci do prawa miejskiego w Krakowie (XV-XVI w.)

21 października 2016 (piątek)

dr Piotr Guzowski (Uniwersytet w Białymstoku), Najwięksi wierzyciele Jagiellonów, czyli kto płacił za politykę dynastyczną?

dr Petr Kozák (Zemský archiv, Opava), Centrum czy peryferia? Przyłączone ziemie Korony Czeskiej w polityce dynastycznej królów z dynastii Jagiellonów

dr Pavol Maliniak (Univerzita Mateja Bela, Banská Bystrica), Sprzymierzeńcy i przeciwnicy Jagiellonów. O niektórych uczestnikach konfliktu między Władysławem i Janem Olbrachtem na Węgrzech w latach 1490-1491

dr Katarzyna Niemczyk (Uniwersytet Śląski, Katowice), Anty-mołdawska czy anty-turecka wyprawa Jana Olbrachta z 1497 roku?

dr Karol Nabiałek (Olkusz), Organizacja stacji królewskich za Władysława Jagiełły

prof. dr hab. Sobiesław Szybkowski (Uniwersytet Gdański), Starostowie z Korony w Prusach Królewskich w latach 1466-1506

dr Tomasz Rombek (Bytom), Centrum i peryferia – Elżbieta Rakuska a wieloetniczność monarchii polsko-litewskiej

dr Krisztina Rabai (Szegedi Tudományegyetem), From the periphery to the centre: the ”long journey” of Sigismund Jagiellon to the throne

dr Michał Kulecki (AGAD), Gród w Płocku i spuścizna aktowa jego kancelarii w czasach panowania króla Zygmunta Starego

dr hab. Janusz Grabowski (AGAD), Warszawa i Mazowsze w politycznych planach ostatniego Jagiellona

dr hab. Marek Ferenc (UJ), Małopolskie myta i cła w czasach Zygmunta Augusta

Katarzyna Gołąbek, dr hab. Marek Janicki (UW), Stara elita i poddani versus nowy władca i jego faworyci. Paszkwil jako świadectwo politycznych oczekiwań i frustracji elit Korony i Litwy w początkach panowania Zygmunta Augusta

22 października 2016 (sobota)

dr Anna Pytasz-Kołodziejczyk (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn), Wpływ polityki administracyjno-gospodarczej ostatnich Jagiellonów na kształtowanie obszaru między dorzeczem Biebrzy i Narwi a Niemnem

dr Grażyna Rutkowska (PAN, Poznań), Gdzie przechowano Metrykę Litewską i archiwum dokumentowe Wielkiego Księstwa w XV/XVI w.?

prof. dr Rymvidas Petrauskas (Vilniaus Universitetas), ”Ojczyzna dzieci króla”: Wielkie Księstwo Litewskie w systemie władzy Jagiellonów w końcu XV – połowie XVI wieku

dr Wioletta Pawlikowska-Butterwick (PAN, Warszawa), Rola duchowieństwa kapitulnego w procesie integracyjnym Wielkiego Księstwa Litewskiego z Koroną Polską za Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta

dr hab. Tomasz Kempa (Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń), Zygmunt Stary i Bona Sforza wobec konfliktu litewsko-ruskiego (katolicko-prawosławnego) w elicie politycznej Wielkiego Księstwa Litewskiego

dr Agnieszka Januszek-Sieradzka (KUL), Litewskie władztwo Jagiellonów w listach króla Zygmunta Augusta do Radziwiłów

dr hab. Lidia Korczak (UJ), Wschodnie ruskie prowincje w Wielkim Księstwie Litewskim w XVI w. – problem zarządzania

dr Janusz Szyszka (PAN, Kraków), Polityka Jagiellonów wobec Rusi Czerwonej. Aspekty społeczne i gospodarcze

Szczegółowe informacje na stronie organizatora konferencji: muzeum-zamek.pl