Kościół kontra Państwo – Millenium kontra Tysiąclecie

Od 14 maja 2016 roku (Noc Muzeów) w Muzeum Miejskim w Wadowicach prezentowana będzie wystawa czasowa pt. ”1956 – 1966. Millenium kontra Tysiąclecie”. Ekspozycja przedstawiająca jak na rodzimym – wadowickim gruncie wyglądał konflikt wokół obchodów kościelnych Sacrum Poloniae Millennium i świeckich Tysiąclecia Państwa Polskiego.

Obchody święta 22 lipca 1966

Uroczystości z okazji 22 lipca na Placu Armii Czerwonej, 1966 rok (zbiory Wadowickiej Biblioteki Publicznej)

Spór między Kościołem a Państwem o ”rząd dusz w narodzie”, jak o konflikcie wyraził się jeden z najbliższych współpracowników Władysława Gomułki, Zenon Kliszko, rozgrywał się przede wszystkim na stopniu centralnym. Znana jest historia Ślubów Jasnogórskich Narodu Polskiego, Wielkiej Nowenny przed Millenium Chrztu czy uroczystości roku 1966 i peregrynacji obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej a po aresztowaniu jasnogórskiego wizerunku samych tylko jego ram. Także odpowiedź władz na obchody kościelne jest dobrze udokumentowana i często przypominana w telewizji i radio. Szkoły ”tysiąclatki”, defilada 22 lipca 1966 roku na Placu Zwycięstwa w Warszawie czy wystąpienia I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułki, które swym ostrzem wymierzone były w Kościół i prymasa Wyszyńskiego, którego nazywał ”ograniczonym i wyzbytym z narodowego poczucia państwowości”.

Mało jednak wiemy o konflikcie wokół obchodów tysiąclecia w Wadowicach i powiecie wadowickim. Choć ZOMO nie rozpędzało tutaj procesji jak w Krakowie a 22 lipca na wadowickim Placu Armii Czerwonej nikt z partyjnych dygnitarzy nie atakował wprost tutejszego proboszcza nie zmienia to jednak faktu, że także w Wadowicach w latach 1956 – 1966 mieliśmy do czynienia z konfliktem na linii Państwo – Kościół.

Wszystkie uroczystości jakie miały miejsce w latach 1956 – 1966 na Jasnej Górze obchodzone były także w parafii wadowickiej i miały swoją wyjątkową oprawę. Mszom świętym i nabożeństwom towarzyszyły procesje z feretronami i sztandarami oraz bicie w dzwony (3 maja 1966 roku dzwony biły przez pół godziny). Każdorazowa procesja wymagała oczywiście zgody władz, które wszelkimi dostępnymi sposobami starały się zakłócić milenijne obchody. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej odmawiając zgody na procesję w dniu 5 maja 1957 roku (początek Wielkiej Nowenny przez Millenium Chrztu) powoływało się w korespondencji z ks. prałatem Leonardem Prochownikiem (zm. 1963 rok) nawet na tak absurdalny argument, że ”urządzenie takiej procesji nie jest tradycyjne i nie wiąże się ściśle z wykonywaniem kultu religijnego”. Innym razem problemem był brak opłaty pocztowej na korespondencji!

Z największą jednak akcją propagandową władz wymierzoną w kościelne obchody Millenium wadowicki proboszcz – wówczas ks. dr Edward Zacher, zmierzyć się musiał w lutym 1968 roku, kiedy do parafii dotarły peregrynujące po archidiecezji krakowskiej ramy obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej. Kontrpropozycją dla biorących udział w uroczystościach Doby Nawiedzenia (17 – 18 lutego), przede wszystkim młodzieży, były organizowane w tych dniach ”studniówki”, wyjazdy dla dzieci i młodzieży, specjalne seanse filmowe, zabawy taneczne a nawet spotkanie z aktorami serialu ”Czterej pancerni i pies”! Zaangażowanych w uroczystości straszono usunięciem z pracy czy szkoły, szykanowano osoby, które w oknach domów wystawiały obraz Matki Boskiej i paliły świece. Samego proboszcza ”życzliwi” ostrzegali przed problemami z dostawą prądu w dniach peregrynacji. Stąd podczas Doby Nawiedzenia prąd czerpano więc ze specjalnie sprowadzonych na tą okazję akumulatorów! Uroczystości władzom nie udało się więc ostatecznie zakłócić.

ks. dr Edward Zacher, proboszcz w latach 1963 – 1987 (od 1984 proboszcz honorowy) (Archiwum Parafii pw. Ofiarowania NMP w Wadowicach)

Program nawiedzenia ram obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej w dekanacie wadowickim, 11 lutego – 5 marca 1968 roku (Archiwum Parafii pw. Ofiarowania NMP w Wadowicach)

Odpowiedzią na kościelne obchody Millenium był nie tylko bogaty program uroczystości samego roku 1966 ale także poprzedzających go lat 1958 – 1965. Dziesiątki wydarzeń kulturalnych i sportowych, odczytów, konkursów, spartakiad czy zlotów odbywało się pod hasłem ”Tysiąclecia Państwa Polskiego”. Do tysiąclecia starano się nawiązać przy każdej możliwej okazji – począwszy od akcji sadzenia pomidorów i drzewek po ”czyny społeczne”, m.in. remonty dróg wiejskich i porządkowanie miasta.

Uroczysta sesja Powiatowej Rady Narodowej w Wadowicach w dniu 22 lipca 1966 roku (zbiory Wadowickiej Biblioteki Publicznej)

”Czyn społeczny” wadowickiej młodzieży na Tysiąclecie Państwa Polskiego, lato 1966 roku (zbiory Wadowickiej Biblioteki Publicznej)

Widomym znakiem tysiąclecia miały być szkoły ”tysiąclatki”, do budowy których wezwał Gomułka we wrześniu 1958 roku. W powiecie wadowickim w latach 1962 – 1965 oddano do użytku kilka takich ”szkół – pomników Tysiąclecia”, w tym wadowicką ”Czwórkę”.

Szkoła 1000 lecia w Swinnej Porębie          szkoła pomnik 1000 lecia w Izdebniku 1964

”Tysiąclatki” w Świnnej Porębie i Izdebniku (zbiory Wadowickiej Biblioteki Publicznej)

Jednym z elementów obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego w Wadowicach miał być uroczyście obchodzony jubileusz 100-lecia gimnazjum i liceum oraz związany z nim Zjazd Wychowanków wszystkich roczników zaplanowany na 2 lipca 1966 roku. Przygotowania zakrojone były na szeroką skalę i gdy wszystko było już gotowe – Zjazd w ostatniej chwili odwołano! Komitet Organizacyjny, na czele którego stał Zygmunt Czapik, starał się w przekonujący sposób uargumentować tą decyzję, m.in. niemożnością udziału w uroczystościach młodzieży ze względu na okres wakacyjny, niedostatecznym przygotowanie szkoły do uroczystości oraz zgłaszaną przez absolwentów szkoły zbyt wysoką opłatą za udział w Zjeździe (sic!). Przyczyna była jednak zupełnie inna. Na Zjazd zaproszono – chcąc nie chcąc – absolwenta gimnazjum z 1938 roku a w 1966 roku metropolitę krakowskiego, abp. Karola Wojtyłę, który, wbrew założeniom organizatorów, że nie będzie miał czasu na udział w uroczystościach, potwierdził swoje przybycie. Obawiano się, że jubileusz przyjmie niewłaściwy, religijny na poły charakter (istotnie 2 lipca odprawiona została w kościele parafialnym uroczysta msza święta) i przełożono Zjazd na wrzesień.

zaproszenie na zjazd wychowankó 2 lipca 1966

Zaproszenie na Zjazd Wychowanków, 2 lipca 1966 roku (Archiwum ZSO w Wadowicach)

inf. o przełożeniu zjazdu z 30 czerwca 1966

Telegram odwołujący Zjazd, 30 czerwca 1966 roku (Archiwum ZSO w Wadowicach)

W czerwcu 1966 roku Liceum Ogólnokształcące otrzymało nowego patrona – poetę, pisarza i mecenasa sztuki z Gorzenia, Emila Zegadłowicza. Inicjatywa została podjęta przez Podstawową Organizację Partyjną PZPR w LO a jej sekretarz Tadeusz Śmieszek dowodził, że autor „Powsinóg Beskidzkich” i „Zmór” był pisarzem radykalnie lewicowym. Na zdjęciu dyrektor liceum Kazimierz Foryś, odbiera sztandar szkoły z rąk przewodniczącego Komitetu Rodzicielskiego (Archiwum ZSO w Wadowicach).

Wmurowanie aktu erekcyjnego pod pomnik Emila Zegadłowicza, 24 września 1966 roku (Archiwum ZSO w Wadowicach)

Wśród argumentów Komitet wymienił także ten, że szkoła otrzymała nowego patrona – Emila Zegadłowicza i nie uda się na 2 lipca przygotować do uroczystego odsłonięcia popiersia poety przy budynku szkoły. Nota bene akt erekcyjny pod budowę pomnika wmurowano dopiero 24 września – w dniu, w którym miał odbyć się przeniesiony z lipca Zjazd. ”Miał się odbyć” ponieważ znów (i tym razem ostatecznie) go odwołano, argumentując tą decyzję małą liczbą chętnych. Niewątpliwie nie było zbiegiem okoliczności, że chęć udziału w Zjeździe w terminie wrześniowym ponownie zgłosił metropolita krakowski… .

Pismo Arcybiskupa Karola Wojtyły do Komitetu Organizacyjnego

List metropolity krakowskiego abp. Karola Wojtyły do Komitetu Organizacyjnego, 9 lipca 1966 roku (Archiwum ZSO w Wadowicach)

Wystawa prezentująca kulisy konfliktu wokół obchodów tysiąclecia w Wadowicach będzie czynna do 31 maja.

NOC MUZEÓW 2016 – moc atrakcji w świetle księżyca

Noc Muzeów 2016

Jak co roku w Noc Muzeów swoje podwoje otwierają muzea, galerie i izby regionalnej ziemi wadowickiej. W sobotni wieczór i noc 14 maja można będzie bezpłatnie odwiedzić ekspozycje w Andrychowie, Lanckoronie, Stryszowie, Tomicach i Wadowicach oraz skorzystać z bogatej oferty warsztatowej. Izba Regionalna Ziemi Andrychowskiej zaprasza na grę miejską przygotowaną z okazji 250-lecia lokacji miasta Ankwiczów, w Lanckoronie miłośnicy historii snuć będą opowieść o konfederatach barskich i wyjątkowej zabudowie lanckorońskiego rynku. Stryszowski dwór tradycyjnie już zaprasza do obejrzenia wnętrz XIX-wiecznego dworu polskiego.

Z kolei wnętrze chłopskiej chaty zobaczyć będzie można w Tomicach w Izbie Regionalnej. Na Noc Muzeów zaprasza też jak co roku tomicka Galeira Sztuki „Bałysówka” – tutaj, obok zwiedzania wystawy rzeźby i malarstwa, będzie można uczestniczyć w ciekawych warsztatach artystycznych.

Wreszcie Wadowice. W 2016 roku po raz pierwszy w Nocy Muzeów weźmie udział Towarzystwo Miłośników Ziemi Wadowickiej, które zaprasza do swojej siedziby na ul. Krakowskiej, czyli do dawnej Czytelni Mieszczańskiej. W odnowionych wnętrzach kamienicy obejrzeć będzie można poplenerową wystawę VIII Powiatowego Pleneru im. Franciszka Suknarowksiego. Muzeum Dom Rodzinny Jana Pawła II zaprasza na zwiedzanie stałej ekspozycji oraz na swoją nową wystawę mieszczącą się w Domu Katolickim. Będzie tam można obejrzeć ekspozycję „Cierpienie ma sens”, poświęconą pobytowi Jana Pawła II w Poliklinice Gemelli.

Muzeum Miejskie w Wadowicach, które od 2011 roku koordynuje Noc Muzeów ziemi wadowickej, w tym roku koncentruje się na 1050 rocznicy Chrztu Polski. Stąd do ogrodu przy ul. Kościelnej zawitają wojowie Mieszka i rozbiją swoje obozowisko. Z kolei w budynku, w nowooddanej sali ekspozycyjnej na parterze, zaprezentowana będzie wystawa pt. „1956 – 1966. Millenium kontra Tysiąclecie”. Ta czasowa ekspozycja to opowieść o konflikcie między Kościołem i Państwem wokół obchodów Millenium Sacrae Poloniae i, konkurencyjnych, Tysiąclecia Państwa Polskiego na rodzimym, wadowickim gruncie. Oprócz bezpłatnego zwiedzania stałej wystawy „Wadowice – miasto, w którym wszystko się zaczęło” będzie można uczestniczyć w warsztatach z wykonywania „średniowiecznej biżuterii”.

Szczegółowy program wydarzeń Nocy Muzeów ziemi wadowickiej 2016 roku poniżej.

Noc Muzeów na 1050 – lecie Chrztu Polski

MP 3894; Matejko, Jan (1838-1893) (malarz); Zaprowadzenie chrześcijaństwa R.P.965, z cyklu "Dzieje Cywilizacji w Polsce"; 1889; olej; deska dębowa; 79 x 120

Wielkimi krokami nadchodzi kolejna Noc Muzeów Ziemi Wadowickiej! W tym roku, w związku z obchodami 1050-lecia Chrztu Polski, wydarzenia na które zaprasza Muzeum Miejskie związane będą z tą właśnie rocznicą. W ogrodzie na ul. Kościelnej zagości dwór piastowskiego księcia wraz z drużyną wojów a w nowej sali ekspozycyjnej Muzeum Miejskiego zaprezentowana będzie unikatowa ekspozycja poświęcona 50-leciu obchodów Millenium Sacrae Poloniae i Tysiąclecia Państwa Polskiego. Ekspozycja pokaże jak na rodzimym, wadowickim  gruncie wyglądał konflikt Państwo – Kościół w związku z obchodami kościelnymi Tysiąclecia Chrztu i konkurencyjnymi świeckimi Tysiąclecia Państwa Polskiego w 1966 roku. Ponadto można będzie do północy zwiedzać stałą wystawę – ”Wadowice – miasto, w którym wszystko się zaczęło”.

Jak co roku w Nocy Muzeów Ziemi Wadowickiej obok Muzeum Miejskiego udział biorą placówki muzealne i galerie z terenu całego powiatu wadowickiego:
– Izba Regionalna Ziemi Andrychowskiej,
– Izba Regionalna im. prof. Antoniego Krajewskiego w Lanckoronie,
– Muzeum – Dwór w Stryszowie,
– Galeria Sztuki ”Bałysówka” w Tomicach,
– Izba Regionalna w Tomicach,
– Muzeum Dom Rodzinny Jana Pawła II w Wadowicach.

Zapraszamy w sobotę 14 maja w godzina od 18.00 do 24.00.  Wstęp na wszystkie ekspozycje prezentowane podczas Nocy Muzeów 2016 roku będzie bezpłatny.

Więcej informacji wkrótce.

Finał obchodów 100-lecia wadowickiego kina w wyjątkowej, konferencyjnej odsłonie!

Plakat_100_lecie_Kina(na_stronę)

Po kinowo-filmowej Nocy Muzeów, plenerowych projekcjach w parku miejskim i koncercie muzyki filmowej przyszedł czas na podsumowanie 100. rocznicy pierwszej emisji filmu w naszym mieście. Wadowickie Centrum Kultury zaprasza wszystkich na konferencję popularno-naukową Od kinoteatru Wysogląda do kinaCentrum” 100 lat wadowickiego srebrnego ekranu”, która odbędzie się w czwartek 29 października w sali kameralnej WCK.

Na spotkanie zaprosiliśmy m.in. dr. Konrada Meusa, który opowie o początkach wadowickiej ”dziesiątej muzy”. Blaski i cienie pracy przedwojennego właściciela kina przedstawi dr Urszula Biel, wykładowca z Akademii Polskiego Filmu a dr Monika Maszewska-Łupiniak z UJ opowie o filmie w cuglach propagandy PRL. Jak funkcjonowało wadowickie kino w latach okupacji? Jak ”Biały Murzyn” znalazł się w ”Gdyni”? Jak dokonano rewolucji w redukcji taśmy filmowej? Wreszcie jak to się stało, że kino zmieniło adres a widzowie założyli okulary.

Prawdziwa gratka dla miłośników kina i nieco mniej znanej historii naszego miasta.

Program konferencji

prelegent

tytuł wystąpienia

godzina

dr Konrad Meus (UP Kraków)

”W blasku dziesiątej muzy. Kino i kinematografia w Wadowicach przed 1939 r.”

17.30 17.50

dr Urszula Biel (APF)

”Z życia codziennego właściciela kina w latach 20. i 30. XX w.”

17.55 18.15

Michał Siwiec-Cielebon

”Kino i wojna wojna i kino”

18.20 18.35

Marcin Witkowski (WCK)

”Kilka kadrów z dziejów wadowickiego kina w latach 1945-1989″

18.45 19.05

dr Monika Maszewska-Łupiniak (APF, UJ)

”Propagandowa rola filmu na przykładzie obrazu polskiego podziemia niepodległościowego w polskim kinie fabularnym w dobie PRL-u”

19.10 19.30

Piotr Wyrobiec (WCK)

”KinoCentrum” nowy wymiar wadowickiego kina”

19.35 19.50

W przerwie i po wystąpieniach zapraszamy do kinowych wspomnień i dyskusji z prelegentami.

100-lecie kina w Wadowicach

plakat_internet

W 2015 roku Wadowice obchodzą 100. rocznicę założenia w mieście kina i pierwszego seansu filmowego, wyświetlonego w kinoteatrze Teofila Wysogląda. Głównym wydarzeniem tej rocznicy, której obchody zainaugurowała Noc Muzeów, będzie wielki plenerowy koncert Polskiej Orkiestry Muzyki Filmowej. Ponad sześćdziesięcioosobowa orkiestra wystąpi na wadowickim rynku 8 sierpnia 2015 roku o godzinie 20.00. W repertuarze znajdą się najbardziej znane utwory muzyki filmowej z takich dzieł światowej kinematografii jak: Ojciec Chrzestny, Titanic, Gwiezdne Wojny, Gladiator, Piraci z Karaibów czy Forest Gamp. Występ orkiestry poprzedzi koncert zespołu ATTACCA z Wadowickiego Centrum Kultury pod kierunkiem Bogusławy Kowalczyk. Współorganizatorem koncertu jest Burmistrz Wadowic.

Polska Orkiestra Muzyki Filmowej jest pierwszą i jedyną orkiestrą symfoniczną w Polsce, która specjalizuje się w tego typu muzyce. Powstała w 2011 roku z inicjatywy jej obecnego dyrektora i dyrygenta maestro Przemysława Pasternaka. W ciągu kilku lat swego istnienia orkiestra uczestniczyła w wielu prestiżowych wydarzeniach artystycznych w całym kraju. Grają w niej profesjonalni muzycy oraz znakomici soliści, m.in.: Edyta Krzemień (Teatr Muzyczny Roma), Michał Gasz, Zofia Nowakowska, Wojciech Schmach, Justyna Janik, Judyta Wenda, Agnieszka Twardowska czy Jakub Przyperski.

NOC MUZEÓW 2015

logo-1

Tegoroczna Noc Muzeów, na którą zaprosiliśmy w sobotę 16 maja, odbyła się w klimacie kinowo-filmowym. Nie przez przypadek bo w 2015 r. przypada 100. rocznica pierwszego wadowickiego seansu filmowego w kinoteatrze Teofila Wysogląda. W wydarzeniach, które zaproponowaliśmy w tym roku uczestniczyło kilkaset osób. Rozpoczęliśmy od spotkania z reżyserem, scenarzystą, historykiem kina a przede wszystkim krytykiem filmowym Stanisławem Janickim, znanym z popularnego programu „W starym kinie”.

Gość opowiadał o początkach kina i arcydziełach przedwojennej kinematografii, w tym włoskiej historycznej megaprodukcji (jak na warunki przedwojenne oczywiście) pt. „Quo Vadis”, tej samej, która została pokazana jako pierwszy wyświetlony w Wadowicach film. Głównym punktem programu, który w ogrodzie przy Kościelnej zgromadził blisko setkę osób był niemiecki film niemy z 1918 r. pt. „Mania”, w którym tytułową rolę zagrała pochodząca z Polski aktorka Pola Negri. Filmowi towarzyszyła muzyka grana na żywo przez zespół etno-folkowy „Czerwie”.

Dopełnieniem kinowo-filmowej Nocy Muzeów była okolicznościowa ekspozycja w Muzeum Miejskim, na której opowiedzieliśmy o dziejach wadowickiego srebrnego ekranu – od kinoteatru Wysogląda po kino „Centrum” działające przy Wadowickim Centrum Kultury. Pokazaliśmy też urządzenia do projekcji, taśmy filmowe, sklejarki, nawijarki… jednym słowem wszystko co było przed laty niezbędne do przygotowania i projekcji filmów. Na techniczne pytania odpowiadał kinooperator kina „Centrum” Dariusz Domaszewicz. Tradycyjnie do północy można było bezpłatnie zwiedzać stałą wystawę w muzeum – „Wadowice – miasto, w którym wszystko się zaczęło”.

Noc Muzeów 2015 r. otwarła jednocześnie cały cykl wydarzeń związanych z obchodami jubileuszu wadowickiego kina. Ze szczegółami kolejnych imprez można będzie zapoznać się na stronie wadowickiekino.pl.