Zmarł profesor Janusz Kotlarczyk

W niedzielę 1 października 2017 roku zmarł w wieku 86 lat prof. dr hab. inż. Janusz Kotlarczyk, geolog, pracownik naukowy krakowskiej AGH, człowiek PAN i PAU. Przez lata współpracował z Muzeum Miejskim w Wadowicach oraz rocznikiem ”Wadoviana”.

Urodził się w 1931 roku w Wadowicach. Był synem Tadeusza (1903-1940), profesora gimnazjalnego, zamordowanego w Gusen, wnukiem Stefana (1874-1931), twórcy teatru amatorskiego (słynnej w mieście ”Jagiellonki”) oraz bratankiem Mieczysława (1908-1978), przyjaciela Karola Wojtyły, twórcy Amatorskiego Teatru Powszechnego w Wadowicach a w latach okupacji krakowskiego Teatru Rapsodycznego.

Swoją karierę naukową związał z Akademią Górniczo-Hutniczą w Krakowie, gdzie w latach 1969 – 1974 kierował Instytutem Geologii Regionalnej i Złóż Węgli. Tam także uzyskał profesurę (1980 rok). Był założycielem i Honorowym Przewodniczącym Komisji Geoinformatyki PAU. Do jego osiągnięć z zakresu geologii i stratygrafii należą przede wszystkim odkrycie złóż diatomitów na Pogórzu Przemyskim, stratygrafia płaszczowiny skolskiej oraz projekt Krajobrazowego Parku Pogórza Przemyskiego.

Po przejściu na emeryturę zajął się badaniem przeszłości swojej rodziny, mającej bogate artystyczne i patriotyczne tradycje. Opracował m.in. teksty dwóch dramatów swojego dziadka: …Z doby dzisiejszej oraz Za Matkę Ojczyznę (Wadowickie Centrum Kultury, Wadowice 2007). Jego teksty publikowane były na łamach ”Wadovianów”, gdzie wspominał nie tylko ojca (Tadeusz Kotlarczyk – w służbie wychowaniu obywatelskiemu, ”Wadoviana” 2001, nr 6) i wuja (Wadowickie teatry, teatrzyki i idee Mieczysława Kotlarczyka, ”Wadoviana” 2015, nr 18), ale także spędzone w Wadowicach lata szkolne i tradycje licealnych zjazdów (Nasza klasa w naszej starej budzie i my potem, ”Wadoviana” 2012, nr 15). Ciekawy tekst poświęcił także ukochanej geologii (O cyfrowej mapie geologicznej Ziemi Wadowickiej Staszica, przekroju przez Babią Górę Puscha, karpackich formacjach Hoheneggera i rybkach tropikalnych z inwałdzkiej Krakowicy, ”Wadoviana” 2013, nr 16) a ostatnio nawet rozważaniom filozoficznym (Albi tibulli distichon wadowicensis (II.1.13) relectus – czyli w poszukiwaniu autorskiego sensu cytatu, ”Wadoviana” 2014, nr 17).

Pogrzeb odbędzie się w poniedziałek, 9 października w Wadowicach. Prof. Kotlarczyk zostanie pochowany na wadowickim cmentarzu.

Wadowicki słownik biograficzny – projekt wadowiczanie.pl

Serdecznie zapraszamy wszystkie osoby, które zajmują się poszukiwaniem rodzinnych korzeni, posiadające informacje na temat przodków i chcące się nimi podzielić do współpracy przy nowym projekcie Muzeum Miejskiego.

Trwają prace nad budową portalu wadowiczanie.pl, będącego w swym założeniu połączeniem wadowickiego słownika biograficznego, archiwum społecznościowego i forum historycznego, którego głównym celem jest gromadzenie informacji o mieszkańcach Wadowic i osobach związanych z miastem na przestrzeni wieków. Materiał będzie prezentowany w różnoraki sposób – tradycyjne noty biograficzne (na wzór PSB), biogramy – wspomnienia (pozbawione rygorów słownikowych) oraz nagrania audio i video. Chcemy aby do strony miał dostęp szeroki krąg internautów, którzy nie tylko będą mogli poszukiwać na wadowiczanach.pl informacji, ale także sami będą mogli uzupełniać zgromadzone na portalu materiały. Użytkownikom zapewniona będzie możliwość komunikowania się na forach społecznościowych i tworzenia grup o sprecyzowanych zainteresowaniach.

Zachęcamy wadowiczan (i nie tylko) do przygotowywania biogramów i spisywania wspomnień po zmarłych członkach rodzin, którzy związani byli z ziemią wadowicką. Dobrze jeśli teksty wzbogacać będą zdjęcia czy skany dokumentów.

Autorem grafiki jest artysta Maciej Hojda. Poniżej prezentujemy jego projekty – przykład noty biograficznej autorstwa Kamila Banaszewskiego z Uniwersytetu Zielonogórskiego (biogram Franciszka Foltina) wraz z wyszukiwarką osób oraz projekt formularza, za pomocą którego internauci będą mogli przesyłać do administratora strony przygotowane przez siebie biogramy.

Projekt graficzny portalu wadowiczanie.pl (biogram i wyszukiwarka) biogram i wyszukiwarka

Projekt graficzny portalu wadowiczanie.pl (formularz zgłoszeniowy) formularz

Projekt współfinansowany jest przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Więcej informacji znaleźć można na stronie muzeum (https://wck.wadowice.pl) w zakładce Wadowicka Szkoła Genealogów – Wzory biogramów.

Nowy projekt badawczy Muzeum Miejskiego w Wadowicach

 W Muzeum Miejskim trwa nabór do zespołu, który realizować będzie projekt badawczy dotyczący współczesnej religijności gminy Wadowice. Temat jest ciekawy szczególnie w kontekście faktu, że Wadowice to miasto pielgrzymkowe, rodzinna miejscowość papieża – Polaka, miasto związane z postaciami świętych – przeora tutejszego klasztoru ojców karmelitów bosych o. Rafała Kalinowskiego OCD, abp. lwowskiego, absolwenta wadowickiego gimnazjum Józefa Bibę Bilczewskiego i Ojca Świętego Jana Pawła II. Wadowice to także miasto kilku kandydatów na ołtarze – m.in. Sługi Bożego o. Rudolfa Warzechy OCD).
Projekt został dofinansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego a jego realizacja przewidziana jest na trzy lata (2017 – 2019). Pierwsza faza obejmuje zwiad etnograficzny i badania fokusowe (2018 r.).

Zespół badaczy lokalnych, do udziału w którym gorąco zachęcamy, będzie miał właśnie za zadanie przeprowadzenie wywiadów z mieszkańcami gminy Wadowice. Zanim jednak uczestnicy Zespołu przystąpią do pracy badawczej, w drugiej połowie października br. odbędzie się kilka szkoleń i spotkań warsztatowych z ekspertami w dziedzinie etnologii, religioznawstwa i antropologii.

Szczegółowe informacje można uzyskać w Muzeum Miejskim w Wadowicach – e-mail muzeum@wck.wadowice.pl, tel. 730 725 036 / (33) 873 81 00.

”Wadoviana” na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie

Na zaproszenie dyrektora Instytutu Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie prof. Łukasza Tomasza Sroki redakcja rocznika ”Wadoviana” uczestniczyła w inauguracyjnym spotkaniu Krakowskiego Klubu Czasopism Regionalnych. Celem klubu jest promocja małopolskich projektów wydawniczych realizowanych poza Krakowem. Jako pierwsze zaprezentowane zostały właśnie ”Wadoviana”. Spotkanie otworzył dyrektor IHiA prof. Łukasz Tomasz Sroka a dyskusję prowadził prof. Zdzisław Noga. Wśród przybyłych gości pojawili się m.in. członkowie Kolegium Redakcyjnego rocznika: dr Tomasz Graff i dr hab. Krzysztof Koźbiał.

Podczas spotkania redaktor naczelny rocznika Piotr Wyrobiec przedstawił początki pisma, jego profil i formułę aż do zmian jakie zaszły w 2012 r., czyli do chwili, w której redakcja rozpoczęła starania o wpisanie na ministerialną listę czasopism punktowanych. Redaktor zaprezentował także m.in. modyfikację szaty graficznej na przestrzeni blisko 20 lat istnienia pisma, objętość i zawartość poszczególnych tomów oraz liczbę autorów, którzy od 1998 r. pisali na łamach ”Wadovianów”.

O zmianach jakie nastąpiły po 2012 r. opowiedział sekretarz redakcji Marcin Witkowski. Wśród najważniejszych wymienił powołanie Rady Naukowej i jej rozbudowę o kolejnych członków (obecnie Rada składa się z 7 naukowców), wpis rocznika na listę czasopism punktowanych MNiSW (lista B) i uzyskanie w kolejnych latach 4 punktów, indeksowanie ”Wadovianów” w prestiżowych bazach oraz niedawne utworzenie pięcioosobowego Kolegium Redakcyjnego, w składzie którego zasiadają m.in. naukowcy z UP – prof. Sroka i dr Konrad Meus.

Podczas spotkania zaprezentowane zostały wszystkie numery ”Wadovianów”. Redakcja przekazała też do bezpłatnego rozdania dwadzieścia egzemplarzy rocznika. W przyszłym roku akademickim podobna promocja będzie zorganizowana na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie.

Dziedzictwo kulturowe Wadowic – wczoraj i dziś

Instytut Studiów Międzykulturowych UJ, Towarzystwo Miłośników Ziemi Wadowickiej oraz burmistrz Wadowic zapraszają na konferencję naukową – Dziedzictwo kulturowe Wadowic – wczoraj i dziś. Konferencja odbędzie się w najbliższy piątek 9 czerwca o godz. 10.00 w Wadowickiej Bibliotece Publicznej. Wśród prelegentów są wykładowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego (dr Magdalena Banaszkiewicz, prof. dr. hab. Tadeusz Paleczny, dr Elżbieta Wiącek), Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN (dr Konrad Meus) oraz Akademii Górniczo Hutniczej w Krakowie (dr inż. Radosław Kapłan). Do wygłoszenia referatów organizatorzy zaprosili także: dr n. med. Jana Raucha, mgr. inż. Janusza Sobalę, mgr Marię Talagę (przewodniczącą Stowarzyszenia Absolwentów Liceum Ogólnokształcącego im. M. Wadowity w Wadowicach) oraz mgr. Marcina Witkowskiego (sekretarza redakcji ”Wadovianów” i kierownika Muzeum Miejskiego w Wadowicach).

Wadowice są miastem o długich tradycjach. Tu wzrastali i tworzyli przyszli religijni, naukowi, artystyczni, a także polityczni liderzy; nie tylko w wymiarze lokalnym, regionalnym, ale także narodowym i cywilizacyjnym. Popularnym symbolem miasta jest osoba papieża Jana Pawła II. Warto przypomnieć rolę najwybitniejszych mieszkańców Wadowic w tworzeniu narodowego i europejskiego dziedzictwa kulturowego. Także tych, którzy z różnych, także politycznych przyczyn, opuścili Wadowice udając się na emigrację.

W poszukiwaniu przodków – dołącz do ”Wadowickiej Szkoły Genealogów”

Trwa nabór do ”Wadowickiej Szkoły Genealogów”, projektu Muzeum Miejskiego współfinansowanego ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Trzeba jednak się spieszyć bo liczba miejsc jest ograniczona a zainteresowanie duże. Zapisy przyjmowane są w biurze Muzeum Miejskiego, gdzie można uzyskać także więcej informacji o tym przedsięwzięciu.

Od dłuższego już czasu systematycznie wzrasta zainteresowanie genealogią i poszukiwaniami rodzinnych korzeni. Brakuje jednocześnie edukacji w tej dziedzinie i możliwości poznania zarówno narzędzi niezbędnych do prowadzenia badań jak i umiejętnego korzystania ze źródeł. Tym potrzebom wychodzi naprzeciw projekt Muzeum Miejskiego ”Wadowicka Szkoła Genealogów”. Projekt skierowany jest zarówno do tych, którzy pierwsze doświadczenia z poszukiwaniami przodków mają już za sobą, jak i do tych, którzy dopiero zaczynają swoją pasjonującą podróż w przeszłość. Organizatorzy zapraszają nie tylko osoby indywidualne, które już prowadzą badania genealogiczne i potrzebują praktycznych wskazówek, ale także rodziny – któż bowiem lepiej przekaże informacje wnukowi niż babcia czy dziadek? Wszak wspomnień snutych nad rodzinnym albumem nie zastąpi nawet najlepsze źródło pisane. Fachowcy i doświadczeni w genealogicznej materii pasjonaci pokażą jak taki stary album czy domowy pamiętnik odczytać na nowo.

Merytoryczną opiekę nad ”Wadowicką Szkołą Genealogów” sprawuje dr Tomasz Graff z Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Poprowadzone przez niego spotkanie inaugurujące projekt, poświęcone poszukiwaniom w archiwach państwowych i kościelnych informacji dotyczących Marcina Wadowity i jego związków z Wadowicami w XVII w., odbędzie się 16 maja 2017 r. W Muzeum Miejskim na ul. Kościelnej 4.

 

Wokół zbrodni politycznych PRL – wykład prof. Patryka Pleskota

To pierwszy wykład, na który redakcja ”Wadovianów” zaprasza do sali ekspozycyjno-edukacyjnej w budynku Muzeum Miejskiego na ul. Kościelnej 4. Prelegent – historyk z Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie – zabierze słuchaczy w podróż po mrocznej stronie PRL, opowie bowiem o zbrodniach jakich dopuścili się tzw. ”nieznani sprawcy” na opozycjonistach czy krytykach ówczesnej komunistycznej władzy. Patryk Pleskot przybliży sylwetki i okoliczności śmierci nie tylko tych najbardziej znanych ofiar reżimu, jak Stanisław Pyjas, ks. Jerzy Popiełuszko czy Grzegorz Przemyk ale także postacie mniej znane, których zgony z pewnością nie były wynikiem nieszczęśliwego wypadku.

Zamordowany przez ”nieznanych sprawców” 15-letni Bohdan Piasecki, syn przewodniczącego Stowarzyszenia ”Pax”, ”samobójcza” śmierć Jerzego Zawieyskiego, działacza katolickiego i posła z ramienia ”Znaku”, ”nieszczęśliwy wypadek” zatonięcia licealisty Emila Barchańskiego – to tylko niektóre historie, o których opowie Patryk Pleskot.

Dr hab. Patryk Pleskot, prof. Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Oświęcimiu i główny specjalista w warszawskim oddziale IPN zajmuje się m.in. historią społeczno-kulturalną i polityczną PRL oraz działalnością służb wywiadowczych i kontrwywiadowczych. Autor i współautor ponad 20 książek, zeszłoroczna publikacja ”Zabić. Mordy polityczne PRL” znalazła się na 1 miejscu najlepiej sprzedających się książek historycznych na stronie empik.com.

Nowa ekspozycja w Muzeum Miejskim

plakat_andrzej_kasprzak

Do 2 czerwca w sali ekspozycyjno-edukacyjnej Muzeum Miejskiego oglądać można wystawę prac Andrzeja Kasprzaka zatytułowaną ”Wadowice i nie tylko…”. Na ekspozycji zaprezentowane są grafiki przedstawiające zarówno dzisiejsze jak i dawne Wadowice, odtworzone przez artystę z kart pocztowych. Tytułowe ”nie tylko…” odnosi się tak do miejsc jak i technik wykonania prezentowanych prac – miejsca to obrazy pozawadowickie – Kraków, Zator czy Mucharz, techniki zaś – to gwasz, akwaforta, akwatinta czy wreszcie malarstwo olejne.

Andrzej Kasprzak (ur. 1963 r.) jest absolwentem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (Wydział Grafiki w Katowicach), laureatem polskich i zagranicznych (USA, Belgia) stypendiów twórczych. Laureat nagród i wyróżnień ogólnopolskich i międzynarodowych (Francja, Kanada, Łotwa, Hiszpania). Autor 76 wystaw indywidualnych w Polsce, Niemczech, Belgii, Holandii, Francji, USA, Wielkiej Brytanii, Austrii i Danii oraz uczestnik około 120 wystaw zbiorowych w Polsce i na świecie.

Sprostowanie

UPJPII_logo

Szanowni Państwo!

W stopkę redakcyjną ostatniego numeru rocznika ”Wadoviana” wkradł się błąd. Otóż podaliśmy, że dr Paweł Krokosz jest pracownikiem naukowym Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie, faktycznie zaś jest adiunktem w Katedrze Historii Nowożytnej w Instytucie Historii Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.

Dr Krokosz współpracuje z ”Wadovianami” od 2015 r. i recenzował artykuły nie tylko w tomie ostatnim, ale także w numerach 15 – 17 tym bardziej przepraszamy za wynikły błąd.

Redakcja

Pierwsza książka o wadowickich Żydach

Dzieje_i_kultura_Zydow_w_Wadowicach-B_CMYK

W biurze Muzeum Miejskiego i sekretariacie Wadowickiego Centrum Kultury nabyć można nowość wydawniczą – długo oczekiwaną książkę Katarzyny Iwańskiej Dzieje i kultura Żydów w Wadowicach w latach 1864 – 1945.

Do rąk czytelników trafia publikacja będąca faktycznie pierwszym monograficznym opracowaniem, które tak kompleksowo i szczegółowo przedstawia historię i kulturę społeczności, która w latach 1864 – 1945 wniosła ogromny wkład w rozwój Wadowic. Książka Katarzyny Iwańskiej uzupełnia istotną lukę w badaniach nad historią wadowickich Żydów, które dotąd miały charakter przyczynkarski i koncentrowały się jedynie na wybranych aspektach. W oparciu o dostępne źródła archiwalne i materiały o charakterze wspomnieniowym i statystycznym autorka kreśli więc pełny obraz dziejów Żydów w Wadowicach.

Publikacja składa się z ośmiu rozdziałów zbudowanych tak chronologicznie jak i tematycznie. Książkę otwiera opis początków osadnictwa żydowskiego w Wadowicach, charakterystyka Gminy Wyznaniowej oraz życia gospodarczego, społecznego i kulturalnego wadowickich Żydów przed I wojną światową. Osobny rozdział poświęciła autorka czynowi zbrojnemu wyznawców religii mojżeszowej w okresie Wielkiej Wojny. Zdecydowanie najwięcej miejsca – co oczywiste ze względu na dostępność materiałów – Katarzyna Iwańska poświęciła dziejom społeczności żydowskiej w okresie dwudziestolecia międzywojennego. W trzech rozdziałach autorka przedstawiła drobiazgowo wszystkie aspekty życia ludności żydowskiej w mieście w międzywojniu. Scharakteryzowała życie gospodarcze i rolę Żydów w handlu i rzemiośle Wadowic, życie polityczne, w tym ruch chasydzki i syjonistyczny, wreszcie życie społeczne, religijne, kulturalno-oświatowe i sportowe. Wiele miejsca poświęciła Iwańska losom Żydów w okresie okupacji hitlerowskiej – począwszy od opisów getta i nieludzkiej egzystencji jego mieszkańców przez zagładę (1942-1943) i ratunek jaki eksterminowanej ludności żydowskiej nieśli z narażeniem życia Polacy.

Na kartach książki autorka przybliżyła nie tylko biografie przedstawicieli żydowskiej społeczności, ale także opisała najważniejsze miejsca związane z życiem wadowickich Żydów – zarówno istniejące jak i te znane jedynie z fotografii. Znajdziemy więc m.in. opisy miejsc kultu religijnego – zburzonej przez hitlerowców synagogi, Beit Hamidrasz, łaźni, cmentarza żydowskiego, ale także sklepów, restauracji i wyszynków prowadzonych przez Żydów.

Niewątpliwym walorem książki są ilustracje i mapy, ułatwiający poruszanie się w terminologii żydowskiej słownik oraz aneksy, w tym wykaz żydowskich właścicieli sklepów i punktów usługowych z okresu międzywojennego.

Publikacja pozwala nam lepiej zrozumieć fenomen Wadowic. Mamy do czynienia z miastem przepojonym wiarą i kulturą chrześcijańską. Zarazem wydatny wpływ na oblicze Wadowic wywarli jego żydowscy mieszkańcy. Koegzystencja Polaków i Żydów trwała tutaj od drugiej połowy XIX wieku do wybuchu II wojny światowej. Nie brakowało oczywiście napięć pomiędzy obydwoma narodami. Jednak nie zdołały one zdominować codzienności. Ta upływała pod znakiem życzliwego współżycia, którego pięknym symbolem stały się mecze piłki nożnej rozgrywane pomiędzy młodzieżą polską i żydowską (dr hab. Łukasz Tomasz Sroka, prof. UP).

Katarzyna Iwańska, Dzieje i kultura Żydów w Wadowicach w latach 1864-1945, Akademia Ignatianum w Krakowie, Wydawnictwo WAM, Kraków 2016, s. 422 [il.]

oprawa twarda, format: 23,5 x 15,5 cm