Już jest! Najnowszy numer rocznika ”Wadoviana” na półkach księgarskich i w sieci

Okładka_19

Ukazał się kolejny, dziewiętnasty numer rocznika naukowego ”Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”.

Od dzisiaj nowy numer dostępny jest w biurze Muzeum Miejskiego, sekretariacie Wadowickiego Centrum Kultury i wadowickich księgarniach. Można również pobrać wersję elektroniczną pisma na stronie wadoviana.eu.

Na łamach ”Wadovian” znalazło się siedem rozpraw i artykułów naukowych, które zostały pozytywnie zaopiniowane przez grono recenzentów z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Pedagogicznego, Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie i Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Oświęcimiu oraz pracowników krakowskiego IPN. Tematyka zarówno rozpraw jak i tekstów nierecenzowanych, obejmuje szerokie spektrum zagadnień. Na kartach ”Wadovian” czytelnik znajdzie dwa ciekawe artykuły dotyczące funkcjonowania komunistycznego aparatu represji na ziemi wadowickiej – w tym analizę wyjątkowego dokumentu jakim jest raport Służby Bezpieczeństwa dotyczący sytuacji wadowickiego Kościoła w 1960 r. Równie interesujący jest przyczynek do dziejów obozu jeńców, który funkcjonował w naszym mieście w latach 1918-1921 oraz nieznana historia ciotki Karola Wojtyły – Stefanii. Kilka tekstów tematycznie nawiązuje do obchodzonego w 2016 r. jubileuszu 150-lecia wadowickiego gimnazjum i liceum.

W mijającym roku grono członków Rady Naukowej ”Wadovian” uległo dalszemu umiędzynarodowieniu – zaproszenie do współpracy przyjęli bowiem dwaj wybitni badacze dziejów XIX-wiecznej Galicji – dr Torsten Lorenz z Uniwersytetu Karola w Pradze oraz doc. dr Marian Mudryj z Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki we Lwowie. Wraz z prof. Tadeuszem Bujnickim, prof. dr. hab. Henrykiem Czubałą, dr. Tomaszem Ratajczakiem, dr. hab. Zdzisławem Zblewskim i prof. dr. hab. Aloisem Woldanem z Institut für Slawistik Uniwersytetu w Wiedniu czuwają oni nad doborem artykułów i naukowym obliczem pisma.

Rocznik stale ugruntowuje swoją pozycję w środowisku naukowym o czym najlepiej świadczą nowe nazwiska publikujących autorów oraz powiększające się grono recenzentów. Od 2013 r. „Wadoviana”, znajdują się na ministerialnej liście czasopism naukowych, otrzymały 4 punkty stając się jednym z najwyżej punktowanych pism regionalistycznych w Polsce. Rocznik znajduje się w prestiżowej bazie czasopism CEJSH (The Central European Journal of Social Sciences and Humanities), indeksowany jest również w innych humanistycznych bazach naukowych – Index Copernicus Journal Master List czy BazHum.

Zapraszamy do lektury!

Lwowski historyk w Radzie Naukowej rocznika ”Wadoviana”

doc. dr Mudryj podczas wykładu w Wadowicach

Rada Naukowa naszego rocznika zyskała nowego członka. Do grona profesorów i doktorów dbających o poziom naukowy ”Wadovian” zaprosiliśmy bowiem historyka doc. dr. Mariana Mudryja, asystenta w Zakładzie Historii Najnowszej Ukrainy na Lwowskim Uniwersytecie Narodowym im. Iwana Franki. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się na historii Galicji w XIX i w początkach XX wieku, na ukraińskich dążeniach do emancypacji politycznej, rozwojem świadomości narodowej Ukraińców i ich relacji z Polakami. Należy do grona najlepszych ukraińskich znawców historii Lwowa. Jest częstym gościem w Polsce, uczestniczy w konferencjach, wygłasza odczyty. Wadowiczanie mieli okazję posłuchać jego opowieści o Lwowie na wykładzie Wadowickiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w październiku 2016 roku (na zdjęciu).

Lwowski historyk blisko współpracuje z polskim środowiskiem akademickim – przede wszystkim z naukowcami z Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, z którymi współtworzył m.in. wielotomowe dzieło ”Lwów: miasto, społeczeństwo, kultura: studia z dziejów Lwowa”.

Dr Mudryj jest kolejnym w Radzie „Wadovian” – obok dr. Torstena Lorenza z Pragi i prof. dr. hab. Aloisa Woldana z Wiednia – naukowcem z zagraniczną afiliacją.

O historii Lwowa opowie doc. dr Marian Mudryj

Wykład doc. dr Marian Mudryj

Wadowickie Centrum Kultury gościć będzie doc. dr. Mariana Mudryja z Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki, który opowie o historii Lwowa z ukraińskiej perspektywy. Spotkanie odbędzie się w czwartek, 27 października o godz. 17.00 w ramach wykładów Wadowickiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku.

Doc. dr Marian Mudryj jest blisko związany z polskim środowiskiem akademickim. Współpracuje z Uniwersytetem Pedagogicznym w Krakowie i uczestniczy w licznych konferencjach naukowych. Jest członkiem Rady Naukowej rocznika Instytutu Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego ”Galicja. Źródła i materiały” oraz autorem i współautorem publikacji i artykułów traktujących o dziejach Galicji.

Jagiellonowie i ich świat – konferencja naukowa w Muzeum Zamek w Oświęcimiu

Jagiellonowie i ich świat

Muzeum Zamek w Oświęcimiu zaprasza na II Konferencję Naukową ”Jagiellonowie i ich świat. Centrum a peryferie w systemie władzy Jagiellonów”, która odbędzie się w dniach 20-22 października 2016 roku. Tym razem tematem prelekcji i dyskusji będą relacje między władzą centralną państwa Jagiellonów a peryferiami Królestwa Polskiego. Naukowcy postarają się odpowiedzieć na pytania dotyczące problemów gospodarczych, społecznych i religijnych peryferiów a także, często skomplikowanych, związków między Koroną a Czechami czy Wielkim Księstwem Litewskim. Na konferencję zostali zaproszeni eksperci z ośrodków akademickich i archiwów polskich oraz zagranicznych – Bańskiej Bystrzycy, Opawy, Pragi i Wilna. Spotkanie na oświęcimskim zamku organizuje Komitet w składzie: dr hab. Bożena Czwojdrak, dyrektor muzeum Wioletta Oleś, prof. dr hab. Jerzy Sperka i dr hab. Piotr Węcowski.

Program konferencji:

20 października 2016 (czwartek)

dr Maciej Mikuła (UJ), Prawo w dobie Jagiellonów: liczne centra, liczne peryferia

dr Martin Nodl (Centrum medievistických studií, Praha), Tolerancja wyznaniowa w monarchiach jagiellońskich

dr hab. Przemysław Mrozowski (Zamek Królewski, Warszawa), Czy panowanie pierwszych Jagiellonów zepchnęło sztukę w Polsce na peryferie życia artystycznego Europy ?

dr hab. Marek Walczak (UJ), Styl nagrobka Władysława Jagiełły. Przyczynek do badań nad geografią artystyczną ziem Polskich w XV wieku

prof. dr hab. Jerzy Rajman (Uniwersytet Pedagogiczny, Kraków), Pielgrzymi z ziem inkorporowanych przy krakowskich grobach świętych (XV-XVI w.)

dr Jacek Laberschek (PAN, Kraków), Znaczenie peryferii w miastach królewskich na przykładzie stołecznego Krakowa i powiatowego Lelowa

dr Dorota Żurek (UP, Kraków), Mieszczanie z ziem inkorporowanych przyjęci do prawa miejskiego w Krakowie (XV-XVI w.)

21 października 2016 (piątek)

dr Piotr Guzowski (Uniwersytet w Białymstoku), Najwięksi wierzyciele Jagiellonów, czyli kto płacił za politykę dynastyczną?

dr Petr Kozák (Zemský archiv, Opava), Centrum czy peryferia? Przyłączone ziemie Korony Czeskiej w polityce dynastycznej królów z dynastii Jagiellonów

dr Pavol Maliniak (Univerzita Mateja Bela, Banská Bystrica), Sprzymierzeńcy i przeciwnicy Jagiellonów. O niektórych uczestnikach konfliktu między Władysławem i Janem Olbrachtem na Węgrzech w latach 1490-1491

dr Katarzyna Niemczyk (Uniwersytet Śląski, Katowice), Anty-mołdawska czy anty-turecka wyprawa Jana Olbrachta z 1497 roku?

dr Karol Nabiałek (Olkusz), Organizacja stacji królewskich za Władysława Jagiełły

prof. dr hab. Sobiesław Szybkowski (Uniwersytet Gdański), Starostowie z Korony w Prusach Królewskich w latach 1466-1506

dr Tomasz Rombek (Bytom), Centrum i peryferia – Elżbieta Rakuska a wieloetniczność monarchii polsko-litewskiej

dr Krisztina Rabai (Szegedi Tudományegyetem), From the periphery to the centre: the ”long journey” of Sigismund Jagiellon to the throne

dr Michał Kulecki (AGAD), Gród w Płocku i spuścizna aktowa jego kancelarii w czasach panowania króla Zygmunta Starego

dr hab. Janusz Grabowski (AGAD), Warszawa i Mazowsze w politycznych planach ostatniego Jagiellona

dr hab. Marek Ferenc (UJ), Małopolskie myta i cła w czasach Zygmunta Augusta

Katarzyna Gołąbek, dr hab. Marek Janicki (UW), Stara elita i poddani versus nowy władca i jego faworyci. Paszkwil jako świadectwo politycznych oczekiwań i frustracji elit Korony i Litwy w początkach panowania Zygmunta Augusta

22 października 2016 (sobota)

dr Anna Pytasz-Kołodziejczyk (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn), Wpływ polityki administracyjno-gospodarczej ostatnich Jagiellonów na kształtowanie obszaru między dorzeczem Biebrzy i Narwi a Niemnem

dr Grażyna Rutkowska (PAN, Poznań), Gdzie przechowano Metrykę Litewską i archiwum dokumentowe Wielkiego Księstwa w XV/XVI w.?

prof. dr Rymvidas Petrauskas (Vilniaus Universitetas), ”Ojczyzna dzieci króla”: Wielkie Księstwo Litewskie w systemie władzy Jagiellonów w końcu XV – połowie XVI wieku

dr Wioletta Pawlikowska-Butterwick (PAN, Warszawa), Rola duchowieństwa kapitulnego w procesie integracyjnym Wielkiego Księstwa Litewskiego z Koroną Polską za Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta

dr hab. Tomasz Kempa (Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń), Zygmunt Stary i Bona Sforza wobec konfliktu litewsko-ruskiego (katolicko-prawosławnego) w elicie politycznej Wielkiego Księstwa Litewskiego

dr Agnieszka Januszek-Sieradzka (KUL), Litewskie władztwo Jagiellonów w listach króla Zygmunta Augusta do Radziwiłów

dr hab. Lidia Korczak (UJ), Wschodnie ruskie prowincje w Wielkim Księstwie Litewskim w XVI w. – problem zarządzania

dr Janusz Szyszka (PAN, Kraków), Polityka Jagiellonów wobec Rusi Czerwonej. Aspekty społeczne i gospodarcze

Szczegółowe informacje na stronie organizatora konferencji: muzeum-zamek.pl

Józef Jura wadowicki rzeźbiarz i portrecista – podsumowanie wystawy

AutoportretJ. Jury

W wadowickim Muzeum Miejskim zakończyła się pierwsza od śmierci artysty rzeźbiarza Józefa Jury (1889-1978) monograficzna wystawa jego dzieł. Od 26 czerwca do 18 września 2016 r. w sali ekspozycyjno-edukacyjnej przy ul. Kościelnej 4 można było obejrzeć ekspozycję przypominającą postać i twórczość tego nietuzinkowego rzeźbiarza, który w swoim dorobku miał wiele znakomitych figur, pomników, ołtarzy, popiersi, płaskorzeźb, portretów, pamiątkowych tablic i rzeźb cmentarnych. W historii Wadowic zapisał się m.in.: jako autor ”Ostatniej Wieczerzy” wg Leonarda da Vinci, znajdującej się w mensie ołtarza głównego w kościele pw. Ofiarowania NMP, twórca popiersia św. o Rafała Kalinowskiego w klasztorze Ojców Karmelitów Bosych oraz  pomnika Poległych Żołnierzy 12 Pułku Piechoty przed koszarami na ul. Lwowskiej. Na dzieła z jego pracowni natrafić można też w wadowickich szkołach – Jura był autorem m.in. płaskorzeźb patronek szkół z ul. Sienkiewicza – Marii Curie-Skłodowskiej i Marii Konopnickiej. Na parafialnym cmentarzu sporo jest nagrobków wykonanych według jego projektów, m.in.: grobowce Romaszkanów, Homme’ów, Prażmowskich, ks. Zygmunta Karasia czy rodzinny grób ozdobiony piękną pietą. Na szczególną uwagę zasługuje również ołtarz wykonany przez artystę do kościoła pw. Matki Bożej Saletyńskiej w Dębowcu koło Jasła.

Ekspozycji towarzyszyły warsztaty ceramiczne dla dzieci prowadzone w ramach projektu ”Wspólny skok w kulturę” realizowanego przez Wadowickie Centrum Kultury przy wsparciu finansowym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dzieci pod okiem artystki Miry Sabatowicz wykonywały kafle ceramiczne używając różnych wzorników min. suszonych kwiatów, koronek i cekinów. Kafle były następnie szkliwione i wypalane. Uczestnicy pierwszy raz pracowali z wykorzystaniem gliny, mogli poznać ”od kuchni” pracę artysty ceramika, zobaczyć pracownię i piec do wypalania gliny. Dodatkowo wystawa zbiegła się ze Światowymi Dniami  Młodzieży, dzięki czemu prezentowane prace oglądali młodzi ludzie z całego świata.

Popiersie W. Bałysa

Wystawę dopełniła publikacja pt.: ”Józef Jura, wadowicki rzeźbiarz i portrecista”, w której oprócz życiorysu artysty i reprodukcji prac znalazł się katalog jego dzieł. Niestety do działu traktującego o popiersiach wkradł się błąd.

Podana zastała bowiem informacja, iż popiersie Wincentego Bałysa znajduje się w Muzeum Emila Zegadłowicza w Gorzeniu. Rzeźba ta znajduje się zaś faktycznie w zbiorach prywatnych Rodziny Suknarowskich.

Autorzy i wydawcy publikacji pragną serdecznie przeprosić za zaistniałą pomyłkę.

Światowy bestseller w limitowanej wadowickiej edycji – ”Monopoly” podbija Wadowice!

Monopoly

Wadowice są kolejnym po Gdańsku i Krakowie miastem, które posiada swoją własną edycję legendarnej już gry planszowej ‘’Monopoly’’. Jej premiera odbyła się w sobotnie przedpołudnie 16 lipca na wadowickim Rynku. Na specjalnie przygotowanej planszy o powierzchni 16 m² młodzi wadowiczanie przy pomocy pracowników Wadowickiego Centrum Kultury i wolontariuszy mogli spróbować swoich sił w ekonomicznej grze, której celem jest obracanie pieniędzmi i zakup nieruchomości.

W niedzielę 17 lipca w grę można było zagrać w miejscach, które znalazły się na planszy wadowickiego ‘’Monopoly’’ – cukierni ‘’Galicjanka’’ i w Hotelu Młyn Jacka w Jaroszowicach. ‘’Monopoly. Edycja Wadowice’’ można nabyć w.in. w Muzeum Miejskim na ul. Kościelnej oraz sekretariacie WCK na ul. Teatralnej w cenie 110 zł. Grę będzie też można kupić w wybranych punktach handlowych w mieście – księgarniach i sklepach z zabawkami.

Limitowana edycja wadowicka gry ’’Monopoly’’ składa się z 40 pól, na których znalazły się firmy i instytucje charakterystyczne dla tutejszego biznesu a jednocześnie od lat kojarzone z miastem. Wśród tych miejsc są m.in.: Wadowickie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, Muzeum Miejskie, Kino Centrum, Urząd Miejski, Plac Jana Pawła II ale także słynna już na cały świat kremówka, wadowickie kościoły i klasztory.

Monopoly_plansza

Gra została wydana przez firmę Winning Moves (autora pozostałych ‘’lokalnych’’ edycji ‘’Monopoly’’) we współpracy z Wadowickim Centrum Kultury oraz Wydziałem Promocji Urzędu Miasta w Wadowicach.

Józef Jura w Muzeum Miejskim

plakat

Od niedzieli 26 czerwca 2016 roku w sali ekspozycyjno-edukacyjnej Muzeum Miejskiego można ogladać wystawę ”Józef Jura Wadowicki rzeźbiarz i portrecista”. Na ekspozycji przedstawiony został jedynie niewielki fragment ogromnego dorobku tego pochodzącego z Kęt artysty, który większość swego życia spędził w Wadowicach gdzie tworzył, prowadził zakład kamieniarski i uczył młodych adeptów sztuki rzeźbiarskiej.

Wystawa jest oparta o kolekcje dzieł Józefa Jury zgromadzone przez jego rodzinę: córki, wdowę po synu Tytusie oraz wnuczki rzeźbiarza.

Swoje zbiory udostępniły: Zuzanna Jura, Helena Jura, Joanna Borkowska-Bąk, Jolanta Miarka oraz Małgorzata Zaremba. Dopełnieniem ekspozycji są rzeźby z Muzeum Dwór Emila Zegadłowicza oraz płaskorzeźby ze zbiorów Muzeum Miejskiego. Wystawa została zaprojektowana i przygotowana przez pracowników muzeum we współpracy z Jolantą Miarką oraz grafikiem Maciejem Hojdą, który przygotował m.in. wielkoformatowe zdjęcie artysty. Ekspozycji towarzyszy publikacja ”Józef Jura Wadowicki rzeźbiarz i portrecista” zredagowana przez Joannę Pytlowską-Bajak i Marcina Witkowskiego w opracowaniu graficznym Macieja Hojdy.

”Józef Jura Wadowicki rzeźbiarz i portrecista” to pierwsza wystawa prac artysty w mieście od czasów reaktywowanego przez Franciszka Suknarowskiego ”Czartaka” i druga (po kęckiej) wystawa od śmierci Józefa Jury.

Józef Jura

Józef Jura urodził się w Kętach 7 marca 1889 roku. Jego ojciec był kamieniarzem i właścicielem betoniarni a matka córką młynarza. Zainteresowanie rzeźbą wykazywał  już od najmłodszych lat. Dzięki zaoszczędzonym pieniądzom 15-letni zaledwie Józef wyjechał do włoskiej miejscowości Val Gardena, gdzie przez rok studiował rzeźbę u tamtejszych mistrzów. Po powrocie powstały jego pierwsze dzieła: tzw. ”pomnik grunwaldzki” (Matka Boska Królwa Polski) w Kętach (1910 rok) oraz pomnik ułana w Białej (1916 rok). Jeszcze przed odzyskaniem niepodległości powstała w Ponikwi droga krzyżowa wyrzeźbiona przez artystę w drewnie.

Okres dwudziestolecia międzywojennego był dla Józefa Jury czasem największej aktywności twórczej. Ukończył studia na krakowskiej ASP (uczeń prof. Konstantego Laszczki), po których wyjechał na roczne studia do Rzymu. Po powrocie z Wiecznego Miasta zamieszkał w Wadowciach i związał się z nimi juz do końca.

Na ul. Młyńskiej (później Chopina) założył zakład kamieniarski i pracownię artystyczną, w której pierwsze artystyczne kroki stawiali m.in. Wincenty Bałys, Franciszek Suknraowski czy Roman Brańka. Jura szybko znalazł się w artystycznym kręgu skupionym wokół Emila Zegadłowicza (”Czartak”) a w 1933 roku, wspólnie ze swoim uczniem Wincentym Bałysem, współtworzył Grupę Artystów Plastyków ”Czartak II”. W 1936 roku ożenił się z Anielą Suknarowską (siostrą swojego ucznia Franciszka), z którą miał czworo dzieci – Lidię, Alinę, Tytusa i Zuzannę.

Józef Jura był przede wszystkim artystą sakralnym. Za medalion z podobizną papieża Piusa XI (1925 rok) został odznaczony medalem a papież podarował mu dokument ze specjalnym błogosławieństwem na dalszą twórczość. W pracowni rzeźbiarza powstawały płaskorzeźby i medaliony z podobiznami Maryi, Jezusa, świętych oraz hierarchów kościelnych. Był autorem ołtarzy, m.in. „Ostatniej Wieczerzy” w mensie ołtarza głównego w kosciele parafialnym w Wadowicach (lata 20.) oraz pomników nagrobnych na wadowickim cmentarzu. Obok rzeźby sakralnej powstawały też inne dzieła, m.in. Pomnik Poległych Żołnierzy 12 Pułku Pechoty, dsłonięty przed koszarami na ul. 3 Maja w 1928 roku.

Podczas okupacji dom i zakład Jury zostały zajęte przez Niemców. Józef, jako fachowiec, został kierownikiem zakładu, dzięki czemu udało mu się uratować przed wywózką na roboty do Rzeszy wielu młodych, których zatrudniał jako robotników.

Po wojnie nadal tworzył głównie rzeźbę sakralną, m.in. ołtarze i figury w Dębowcu i Zakopanem. Swoje dzieła albo ich fotografie wręczał w prezencie dostojnikom kościelnym, m.in. prymasowi Wyszyńskiemu i abp. Wojtyle. W jego pracowni powstały też płaskorzeźby ówczesnych generałów i marszałków Ludowego Wojska Polskiego (K. Świerczewski, M. Spychalski), przedstawicieli władz państwowych i partyjnych (W. Gomułka) a w latach 70. patronów wadowickich szkół (M. Konopnicka, M. Skłodowska-Curie, Janek Krasicki). Swoje prace wystawiał na zbiorowych wystawach reaktywowanego po wojnie ”Czartaka” oraz w krakowskim Pałacu Sztuk Pięknych.

Rzeźbiarz zmarł w 1978 roku.

Wystawa Józef Jura   Wystawa Józef Jura (2)    Wystawa Józef Jura (3)

 

Rafał Kalinowski         Głowa Chrystusa         Pius XI

 

               Autoportret               Emil Zegadłowicz

Kościół kontra Państwo – Millenium kontra Tysiąclecie

Od 14 maja 2016 roku (Noc Muzeów) w Muzeum Miejskim w Wadowicach prezentowana będzie wystawa czasowa pt. ”1956 – 1966. Millenium kontra Tysiąclecie”. Ekspozycja przedstawiająca jak na rodzimym – wadowickim gruncie wyglądał konflikt wokół obchodów kościelnych Sacrum Poloniae Millennium i świeckich Tysiąclecia Państwa Polskiego.

Obchody święta 22 lipca 1966

Uroczystości z okazji 22 lipca na Placu Armii Czerwonej, 1966 rok (zbiory Wadowickiej Biblioteki Publicznej)

Spór między Kościołem a Państwem o ”rząd dusz w narodzie”, jak o konflikcie wyraził się jeden z najbliższych współpracowników Władysława Gomułki, Zenon Kliszko, rozgrywał się przede wszystkim na stopniu centralnym. Znana jest historia Ślubów Jasnogórskich Narodu Polskiego, Wielkiej Nowenny przed Millenium Chrztu czy uroczystości roku 1966 i peregrynacji obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej a po aresztowaniu jasnogórskiego wizerunku samych tylko jego ram. Także odpowiedź władz na obchody kościelne jest dobrze udokumentowana i często przypominana w telewizji i radio. Szkoły ”tysiąclatki”, defilada 22 lipca 1966 roku na Placu Zwycięstwa w Warszawie czy wystąpienia I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułki, które swym ostrzem wymierzone były w Kościół i prymasa Wyszyńskiego, którego nazywał ”ograniczonym i wyzbytym z narodowego poczucia państwowości”.

Mało jednak wiemy o konflikcie wokół obchodów tysiąclecia w Wadowicach i powiecie wadowickim. Choć ZOMO nie rozpędzało tutaj procesji jak w Krakowie a 22 lipca na wadowickim Placu Armii Czerwonej nikt z partyjnych dygnitarzy nie atakował wprost tutejszego proboszcza nie zmienia to jednak faktu, że także w Wadowicach w latach 1956 – 1966 mieliśmy do czynienia z konfliktem na linii Państwo – Kościół.

Wszystkie uroczystości jakie miały miejsce w latach 1956 – 1966 na Jasnej Górze obchodzone były także w parafii wadowickiej i miały swoją wyjątkową oprawę. Mszom świętym i nabożeństwom towarzyszyły procesje z feretronami i sztandarami oraz bicie w dzwony (3 maja 1966 roku dzwony biły przez pół godziny). Każdorazowa procesja wymagała oczywiście zgody władz, które wszelkimi dostępnymi sposobami starały się zakłócić milenijne obchody. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej odmawiając zgody na procesję w dniu 5 maja 1957 roku (początek Wielkiej Nowenny przez Millenium Chrztu) powoływało się w korespondencji z ks. prałatem Leonardem Prochownikiem (zm. 1963 rok) nawet na tak absurdalny argument, że ”urządzenie takiej procesji nie jest tradycyjne i nie wiąże się ściśle z wykonywaniem kultu religijnego”. Innym razem problemem był brak opłaty pocztowej na korespondencji!

Z największą jednak akcją propagandową władz wymierzoną w kościelne obchody Millenium wadowicki proboszcz – wówczas ks. dr Edward Zacher, zmierzyć się musiał w lutym 1968 roku, kiedy do parafii dotarły peregrynujące po archidiecezji krakowskiej ramy obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej. Kontrpropozycją dla biorących udział w uroczystościach Doby Nawiedzenia (17 – 18 lutego), przede wszystkim młodzieży, były organizowane w tych dniach ”studniówki”, wyjazdy dla dzieci i młodzieży, specjalne seanse filmowe, zabawy taneczne a nawet spotkanie z aktorami serialu ”Czterej pancerni i pies”! Zaangażowanych w uroczystości straszono usunięciem z pracy czy szkoły, szykanowano osoby, które w oknach domów wystawiały obraz Matki Boskiej i paliły świece. Samego proboszcza ”życzliwi” ostrzegali przed problemami z dostawą prądu w dniach peregrynacji. Stąd podczas Doby Nawiedzenia prąd czerpano więc ze specjalnie sprowadzonych na tą okazję akumulatorów! Uroczystości władzom nie udało się więc ostatecznie zakłócić.

ks. dr Edward Zacher

ks. dr Edward Zacher, proboszcz w latach 1963 – 1987 (od 1984 proboszcz honorowy) (Archiwum Parafii pw. Ofiarowania NMP w Wadowicach)

Nawiedzenie Matki Bożej w dekanacie wadowickim-plan

Program nawiedzenia ram obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej w dekanacie wadowickim, 11 lutego – 5 marca 1968 roku (Archiwum Parafii pw. Ofiarowania NMP w Wadowicach)

Odpowiedzią na kościelne obchody Millenium był nie tylko bogaty program uroczystości samego roku 1966 ale także poprzedzających go lat 1958 – 1965. Dziesiątki wydarzeń kulturalnych i sportowych, odczytów, konkursów, spartakiad czy zlotów odbywało się pod hasłem ”Tysiąclecia Państwa Polskiego”. Do tysiąclecia starano się nawiązać przy każdej możliwej okazji – począwszy od akcji sadzenia pomidorów i drzewek po ”czyny społeczne”, m.in. remonty dróg wiejskich i porządkowanie miasta.

Inauguracja obchodów 1000 lecia PP na uroczystej sesji powiatowej luty1966

Uroczysta sesja Powiatowej Rady Narodowej w Wadowicach w dniu 22 lipca 1966 roku (zbiory Wadowickiej Biblioteki Publicznej)

Młodzież w czynie społecznym na 1000 lecie PP porządkuje ulice w powiecie 1966

”Czyn społeczny” wadowickiej młodzieży na Tysiąclecie Państwa Polskiego, lato 1966 roku (zbiory Wadowickiej Biblioteki Publicznej)

Widomym znakiem tysiąclecia miały być szkoły ”tysiąclatki”, do budowy których wezwał Gomułka we wrześniu 1958 roku. W powiecie wadowickim w latach 1962 – 1965 oddano do użytku kilka takich ”szkół – pomników Tysiąclecia”, w tym wadowicką ”Czwórkę”.

Szkoła 1000 lecia w Swinnej Porębie          szkoła pomnik 1000 lecia w Izdebniku 1964

”Tysiąclatki” w Świnnej Porębie i Izdebniku (zbiory Wadowickiej Biblioteki Publicznej)

Jednym z elementów obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego w Wadowicach miał być uroczyście obchodzony jubileusz 100-lecia gimnazjum i liceum oraz związany z nim Zjazd Wychowanków wszystkich roczników zaplanowany na 2 lipca 1966 roku. Przygotowania zakrojone były na szeroką skalę i gdy wszystko było już gotowe – Zjazd w ostatniej chwili odwołano! Komitet Organizacyjny, na czele którego stał Zygmunt Czapik, starał się w przekonujący sposób uargumentować tą decyzję, m.in. niemożnością udziału w uroczystościach młodzieży ze względu na okres wakacyjny, niedostatecznym przygotowanie szkoły do uroczystości oraz zgłaszaną przez absolwentów szkoły zbyt wysoką opłatą za udział w Zjeździe (sic!). Przyczyna była jednak zupełnie inna. Na Zjazd zaproszono – chcąc nie chcąc – absolwenta gimnazjum z 1938 roku a w 1966 roku metropolitę krakowskiego, abp. Karola Wojtyłę, który, wbrew założeniom organizatorów, że nie będzie miał czasu na udział w uroczystościach, potwierdził swoje przybycie. Obawiano się, że jubileusz przyjmie niewłaściwy, religijny na poły charakter (istotnie 2 lipca odprawiona została w kościele parafialnym uroczysta msza święta) i przełożono Zjazd na wrzesień.

zaproszenie na zjazd wychowankó 2 lipca 1966

Zaproszenie na Zjazd Wychowanków, 2 lipca 1966 roku (Archiwum ZSO w Wadowicach)

inf. o przełożeniu zjazdu z 30 czerwca 1966

Telegram odwołujący Zjazd, 30 czerwca 1966 roku (Archiwum ZSO w Wadowicach)

100 lecie LO w Wadowicach

W czerwcu 1966 roku Liceum Ogólnokształcące otrzymało nowego patrona – poetę, pisarza i mecenasa sztuki z Gorzenia, Emila Zegadłowicza. Inicjatywa została podjęta przez Podstawową Organizację Partyjną PZPR w LO a jej sekretarz Tadeusz Śmieszek dowodził, że autor „Powsinóg Beskidzkich” i „Zmór” był pisarzem radykalnie lewicowym. Na zdjęciu dyrektor liceum Kazimierz Foryś, odbiera sztandar szkoły z rąk przewodniczącego Komitetu Rodzicielskiego (Archiwum ZSO w Wadowicach).

Budowa pomnika Emila Zegadłowicza

Wmurowanie aktu erekcyjnego pod pomnik Emila Zegadłowicza, 24 września 1966 roku (Archiwum ZSO w Wadowicach)

Wśród argumentów Komitet wymienił także ten, że szkoła otrzymała nowego patrona – Emila Zegadłowicza i nie uda się na 2 lipca przygotować do uroczystego odsłonięcia popiersia poety przy budynku szkoły. Nota bene akt erekcyjny pod budowę pomnika wmurowano dopiero 24 września – w dniu, w którym miał odbyć się przeniesiony z lipca Zjazd. ”Miał się odbyć” ponieważ znów (i tym razem ostatecznie) go odwołano, argumentując tą decyzję małą liczbą chętnych. Niewątpliwie nie było zbiegiem okoliczności, że chęć udziału w Zjeździe w terminie wrześniowym ponownie zgłosił metropolita krakowski… .

Pismo Arcybiskupa Karola Wojtyły do Komitetu Organizacyjnego

List metropolity krakowskiego abp. Karola Wojtyły do Komitetu Organizacyjnego, 9 lipca 1966 roku (Archiwum ZSO w Wadowicach)

Wystawa prezentująca kulisy konfliktu wokół obchodów tysiąclecia w Wadowicach będzie czynna do 31 maja.

NOC MUZEÓW 2016 – moc atrakcji w świetle księżyca

Noc Muzeów 2016

Jak co roku w Noc Muzeów swoje podwoje otwierają muzea, galerie i izby regionalnej ziemi wadowickiej. W sobotni wieczór i noc 14 maja można będzie bezpłatnie odwiedzić ekspozycje w Andrychowie, Lanckoronie, Stryszowie, Tomicach i Wadowicach oraz skorzystać z bogatej oferty warsztatowej. Izba Regionalna Ziemi Andrychowskiej zaprasza na grę miejską przygotowaną z okazji 250-lecia lokacji miasta Ankwiczów, w Lanckoronie miłośnicy historii snuć będą opowieść o konfederatach barskich i wyjątkowej zabudowie lanckorońskiego rynku. Stryszowski dwór tradycyjnie już zaprasza do obejrzenia wnętrz XIX-wiecznego dworu polskiego.

Z kolei wnętrze chłopskiej chaty zobaczyć będzie można w Tomicach w Izbie Regionalnej. Na Noc Muzeów zaprasza też jak co roku tomicka Galeira Sztuki „Bałysówka” – tutaj, obok zwiedzania wystawy rzeźby i malarstwa, będzie można uczestniczyć w ciekawych warsztatach artystycznych.

Wreszcie Wadowice. W 2016 roku po raz pierwszy w Nocy Muzeów weźmie udział Towarzystwo Miłośników Ziemi Wadowickiej, które zaprasza do swojej siedziby na ul. Krakowskiej, czyli do dawnej Czytelni Mieszczańskiej. W odnowionych wnętrzach kamienicy obejrzeć będzie można poplenerową wystawę VIII Powiatowego Pleneru im. Franciszka Suknaorwksiego. Muzeum Dom Rodzinny Jana Pawła II zaprasza na zwiedzanie stałej ekspozycji oraz na swoją nową wystawę mieszczącą się w Domu Katolickim. Będzie tam można obejrzeć ekspozycję „Cierpienie ma sens”, poświęconą pobytowi Jana Pawła II w Poliklinice Gemelli.

Muzeum Miejskie w Wadowicach, które od 2011 roku koordynuje Noc Muzeów ziemi wadowickej, w tym roku koncentruje się na 1050 rocznicy Chrztu Polski. Stąd do ogrodu przy ul. Kościelnej zawitają wojowie Mieszka i rozbiją swoje obozowisko. Z kolei w budynku, w nowooddanej sali ekspozycyjnej na parterze, zaprezentowana będzie wystawa pt. „1956 – 1966. Millenium kontra Tysiąclecie”. Ta czasowa ekspozycja to opowieść o konflikcie między Kościołem i Państwem wokół obchodów Millenium Sacrae Poloniae i, konkurencyjnych, Tysiąclecia Państwa Polskiego na rodzimym, wadowickim gruncie. Oprócz bezpłatnego zwiedzania stałej wystawy „Wadowice – miasto, w którym wszystko się zaczęło” będzie można uczestniczyć w warsztatach z wykonywania „średniowiecznej biżuterii”.

Szczegółowy program wydarzeń Nocy Muzeów ziemi wadowickiej 2016 roku poniżej.

Noc Muzeów 2016 - program (1)    Noc Muzeów 2016 - program (2)

Noc Muzeów na 1050 – lecie Chrztu Polski

MP 3894; Matejko, Jan (1838-1893) (malarz); Zaprowadzenie chrześcijaństwa R.P.965, z cyklu "Dzieje Cywilizacji w Polsce"; 1889; olej; deska dębowa; 79 x 120

Wielkimi krokami nadchodzi kolejna Noc Muzeów Ziemi Wadowickiej! W tym roku, w związku z obchodami 1050-lecia Chrztu Polski, wydarzenia na które zaprasza Muzeum Miejskie związane będą z tą właśnie rocznicą. W ogrodzie na ul. Kościelnej zagości dwór piastowskiego księcia wraz z drużyną wojów a w nowej sali ekspozycyjnej Muzeum Miejskiego zaprezentowana będzie unikatowa ekspozycja poświęcona 50-leciu obchodów Millenium Sacrae Poloniae i Tysiąclecia Państwa Polskiego. Ekspozycja pokaże jak na rodzimym, wadowickim  gruncie wyglądał konflikt Państwo – Kościół w związku z obchodami kościelnymi Tysiąclecia Chrztu i konkurencyjnymi świeckimi Tysiąclecia Państwa Polskiego w 1966 roku. Ponadto można będzie do północy zwiedzać stałą wystawę – ”Wadowice – miasto, w którym wszystko się zaczęło”.

Jak co roku w Nocy Muzeów Ziemi Wadowickiej obok Muzeum Miejskiego udział biorą placówki muzealne i galerie z terenu całego powiatu wadowickiego:
– Izba Regionalna Ziemi Andrychowskiej,
– Izba Regionalna im. prof. Antoniego Krajewskiego w Lanckoronie,
– Muzeum – Dwór w Stryszowie,
– Galeria Sztuki ”Bałysówka” w Tomicach,
– Izba Regionalna w Tomicach,
– Muzeum Dom Rodzinny Jana Pawła II w Wadowicach.

Zapraszamy w sobotę 14 maja w godzina od 18.00 do 24.00.  Wstęp na wszystkie ekspozycje prezentowane podczas Nocy Muzeów 2016 roku będzie bezpłatny.

Więcej informacji wkrótce.