Książka o Wadowicach w latach 1945-1990 już w sprzedaży

Na rynku wydawniczym pojawiła się nowa książka prof. dr. hab. Andrzeja Nowakowskiego. Tym razem badacz dziejów regionu zajął się najnowszą historią Wadowic, obejmującą lata 1945-1990.

„Wadowice w latach 1945-1990. Przyczynek do najnowszej historii miasta” to obszerna, ponad 350-stronicowa publikacja, którą autor podzielił na osiem rozdziałów z aneksem, bibliografią i indeksami osobowym oraz geograficznym. Monografia ma układ chronologiczny, a dzieje miasta zostały przedstawione na szerszym tle historii powojennej Polski – od 1945 r. do przemian ustrojowych przełomu 1989 i 1990 r. Najwięcej miejsca Autor poświęcił wydarzeniom lat 1980-1990 i działalności wadowickiej „Solidarności”.

Książka jest do nabycia w Muzeum Miejskim w Wadowicach (ul. Kościelna 4) oraz w Wadowickim Centrum Kultury (ul. Teatralna 1) w cenie 35 zł.

Wadowice to miasto [- -] inne niż większość ośrodków o podobnej wielkości [- -]. Tę wyjątkową pozycje w dużej mierze zawdzięcza najznakomitszemu ze swoich synów, papieżowi Janowi Pawłowi II.

Wydarzenia, na których skoncentrował się Autor, w pewnym sensie wiążą się z pontyfikatem papieża Polaka [- -], który bez wątpienia przyczynił się do upadku systemu politycznego panującego wówczas w Europie Środkowo-Wschodniej. Dobrze więc się stało, że narodził się pomysł napisania takiej książki [- -]. Praca ma charakter źródłowy. Autor dotarł do interesujących dokumentów znajdujących się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie, Katowicach i Wrocławiu. Niezwykle cennym materiałem źródłowym są relacje świadków wydarzeń [- -]. Książka napisana jest w sposób przystępny [- -]. Pomysł powstania tej pracy jest znakomity, ale niekoniecznie łatwy w realizacji. Niewątpliwie jest to publikacja potrzebna i powinna się ukazać. Zapewne też prof. Andrzej Nowakowski, badacz z doświadczeniem [- -], jest osobą odpowiednią do realizacji tego zadania.

(Z recenzji dr. hab. Artura Pasko, prof. UwB)

Spis treści:

Rozdział I

Wprowadzenie „nowych porządków” w Wadowicach (1945 – 1949)

Rozdział II

System stalinowski w mieście (1948/49 – 1956)

Rozdział III

Pod rządami Władysława Gomułki (1956 – 1970)

Rozdział IV

Dekada rządów Edwarda Gierka i jej przejawy w mieście (1971 – 1980)

Rozdział V

Powstanie i działalność NSZZ „Solidarność” w Wadowicach (sierpień 1980 – 12 grudnia 1981)

Rozdział VI

Wadowickie społeczeństwo i „Solidarność” po wprowadzeniu stanu wojennego (13 grudnia 1981 roku)

Rozdział VII

„Długa droga”. Wadowicka „Solidarność” poza prawem (1982/83 – 1988)

Rozdział VIII

Reaktywowanie działalności „Solidarności” w Wadowicach. Początki „nowego rozdziału” (1989 – 1990)

Podsumowanie

Aneks

Wykaz tabel, fotografii i dokumentów

Bibliografia

Indeks osób

Indeks nazw geograficznych

Summary

Andrzej Nowakowski – dr hab. nauk prawnych, dr hab. nauk o kulturze fizycznej, zatrudniony na stanowisku profesora nadzwyczajnego w Katedrze Nauk Humanistycznych Wydziału Wychowania Fizycznego Uniwersytetu Rzeszowskiego. Autor ponad 250 publikacji naukowych i popularnonaukowych z zakresu nauk o kulturze fizycznej i nauk prawnych. Autor i współautor książek o historii szkolnictwa i kultury fizycznej oraz o sokolstwie i kolejnictwie. Odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności (2012 r.) oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2017 r.).

Monte Cassino – Ankona – Bolonia – mieszkańcy ziemi wadowickiej w kampanii włoskiej 1943 – 1945

Siedemdziesiąt cztery lata temu, 18 lipca 1944 r. w godzinach popołudniowych żołnierze z dowodzonego przez gen. Władysława Andersa 2. Korpusu Polskiego wkroczyli do Ankony. Zdobycie tego adriatyckiego portu umożliwiło dalsze operacje militarne przeciwko Niemcom we Włoszech, ale przede wszystkim było samodzielną operacją zrealizowaną przez polską armię, która miała za sobą niedawne zwycięstwo pod Monte Cassino. Plan zdobycia Ankony opracował sztab gen. Andersa, któremu w jego realizacji podlegały jednostki brytyjskie (7 pułk huzarów) i włoskie (2 Brygada).

Zanim doszło do walk o samą Ankonę oddziały 2 Korpusu Polskiego prowadziły pościg za wycofującą się niemiecką 278 Dywizją Piechoty zdobywając kolejno: Loreto, Recanati, Castelfidardo i Osimo. W trwających na przełomie czerwca i lipca 1944 r. walkach z Niemcami główną rolę odegrały 3 Dywizja Strzelców Karpackich gen. Bronisława Ducha i 5 Kresowa Dywizja Piechoty gen. Nikodema Sulika. Piechotę wspierała 2 Brygada Pancerna gen. Bronisława Rakowskiego.

Włoska epopeja polskich żołnierzy rozpoczęła się w grudniu 1943 r. Jednostki 2 Korpusu Polskiego walczyły o Monte Cassino i Piedimonte, nad Adriatykiem i w Apeninach. kończąc swój bojowy szlak zdobyciem Bolonii w kwietniu 1945 r.

Wśród żołnierzy 2 Korpusu byli również mieszkańcy przedwojennego powiatu wadowickiego, żołnierze 12 pułku piechoty oraz uczniowie i absolwenci wadowickiego gimnazjum. Korzystając z okazji rocznicy zdobycia Ankony chcemy przypomnieć nazwiska tych, którzy walczyli w kampanii włoskiej 1943 – 1945. Tych którym dane było przeżyć wojnę oraz Tych, którym w Italii przyszło umrzeć.

Maksymilian Babiński (1914 – 1986), urodzony w Wieprzu, starszy strzelec, kierowca w 18. Lwowskim Batalionie Strzelców (7 Lwowski BP), uczestnik bitwy pod Monte Cassino, zmarł 20.06.1986 r. w Andrychowie.

Władysław Zbigniew Balon (1917 – 1996), urodzony w Białej, absolwent gimnazjum w Wadowicach (1935 r.), w okresie walk we Włoszech w stopniu porucznika, 4. Pułk Pancerny „Skorpion” (2 Warszawska Brygada Pancerna) – walczył pod Monte Cassino, nad Adriatykiem, w Apeninach i w bitwie o Bolonię, odznaczony orderem Virtuti Militari V klasy, w 1990 r. awansowany do stopnia majora WP, zmarł 27.09.1996 r. w Londynie. Na łamach rocznika „Wadoviana” ukazały się jego wspomnienia i poezje.

Antoni Byrski (1912 – 1944), urodzony w Kaczynie, starszy strzelec, zginął 17.05.1944 r. pod Monte Cassino.

Benedykt Chmiel (1919 – 1988), urodzony w Andrychowie, podporucznik, komandos 2 Brygada Pancerna, uczestnik bitwy pod Monte Cassino, zmarł 25.08.1988 r. w USA.

Adam Chrapkiewicz (1914 – 1983), urodzony w Sułkowicach, major, oficer sztabowy w 3 Dywizji Strzelców Karpackich, uczestnik bitwy pod Monte Cassino, odznaczony orderem Virtuti Militari V klasy, zmarł w Wielkiej Brytanii.

Tadeusz Czupryński (1920 – 1944), urodzony w Zatorze, absolwent gimnazjum w Wadowicach (1938 r., klasa Karola Wojtyły), podporucznik, 11 Pułk Artylerii Ciężkiej, zginął 31.07.1944 r., pochowany na cmentarzu polskim w Loreto.

Józef Drożdż (1916 – 1946), urodzony w Palczy, saper, 2 Warszawska Dywizja Pancerna, zmarł 2 (3 ?).05.1946 r., pochowany na cmentarzu polskim w Bolonii.

Kazimierz Dzięciołowski (1922 – 1944), urodzony w Spytkowicach, podporucznik, zginął 1.09.1944 r., pochowany na cmentarzu w Bolonii.

Beniamin Frosztęga (1910 – 1944), urodzony w Izdebniku, plutonowy, działonowy w 5 baterii 2 Karpackiego Pułku Artylerii Lekkiej, zginął 18.05.1944 r. pod Monte Cassino („rażony odłamkami eksplodującego własnego pocisku”).

Stefan (Szczepan) Gąsiorek (1894 – 1945), ksiądz, urodzony w Koszarawie, absolwent wadowickiego gimnazjum (1913 r.), kapelan 5 Polowego Szpitala Ewakuacyjnego, zginął 11.09.1945 r. w wypadku samochodowym, pochowany na cmentarzu polskim w Loreto.

Marian Goch (1919 – ?), urodzony w Andrychowie, kapral, 6 batalion 3 Dywizji Strzelców Karpackich, uczestnik bitwy o Monte Cassino, zmarł w Argentynie.

Franciszek Gustafiak (1911 – 1972), urodzony w Andrychowie, kierowca, uczestnik bitwy pod Monte Cassino, zmarł 23.09.1972 r. w Andrychowie.

Feliks Jazurek (1910 – 1989), urodzony w Siedlcach, mąż Janiny Pitułej z Wadowic, dowódca plutonu łączności, ciężko ranny w bitwie pod Monte Cassino, zmarł 16.04.1989 r. w Andrychowie.

Władysław Jończy (1900 – 1975), urodzony w Wieprzu, strzelec, uczestnik bitwy pod Monte Cassino, zmarł 19.12.1975 r. w Zagórniku.

Jan Kasperek (1906 – 1985), urodzony w Wieprzu, dowódca drużyny samochodowej w 5. Kresowej Dywizji Piechoty, uczestnik bitwy pod Monte Cassino, zmarł 14.06.1985 r. w Andrychowie.

Jerzy Kluger (1921 – 2011), urodzony w Krakowie, absolwent wadowickiego gimnazjum (1938 r., klasa Karola Wojtyły), kapitan artylerii, Pierwszy Pułk Pomiarów Artyleryjskich, uczestnik bitwy pod Monte Cassino, zmarł 13.12.2011 w Rzymie.

Antoni Kostka (1916 – 1995), urodzony w Andrychowie, plutonowy, uczestnik bitwy pod Monte Cassino, zmarł 3.02.1995 r. w Warszawie (pochowany w Andrychowie).

Franciszek Marek (1900 – 1991), urodzony w Sułkowicach, żołnierz 2 Korpusu, uczestnik bitwy pod Monte Cassino, zmarł 9.03.1991 r. w Kanadzie.

Stefan Marszałek (1909 – 1945), urodzony w Izdebniku, plutonowy, 3 Batalion Saperów, zmarł 31.07.1945 r., pochowany na cmentarzu polskim w Bolonii.

Stanisław Maślona (1897 – 1946), urodzony w Ryczowie, kapral, zmarł 28.03.1946 r., pochowany na cmentarzu polskim w Casamassima/Apulia.

Jan Matuszkiewicz (1923 – 1944), urodzony w Andrychowie, kapral, 2 batalion 3. Dywizji Strzelców Karpackich, zginął 5.07.1944 r. pod Osimo, pochowany na cmentarzu polskim w Loreto.

Julian Mikołajczyk (1920 – 1944), urodzony w Śleszowicach, starszy ułan, zginął 17.05.1944 r. pod Monte Cassino.

Józef Miodoński (1918 – ?), urodzony w Krakowie, plutonowy, 5 Kresowa Dywizja Piechoty, uczestnik bitwy pod Monte Cassino, zmarł 15.07.?.

Jan Morek (1908 – 1944), urodzony w Przytkowicach, strzelec, zginął 27.08.1944 r., pochowany na cmentarzu polskim w Loreto.

Józef Moskała (1904 – 1959), urodzony w Barwałdzie Średnim, kapral, pod Monte Cassino w 386. plutonie łączności, zmarł 23.08.1959 r. w Rzykach.

Franciszek Niedziółka (1914 – 1980), urodzony w Roczynach, podporucznik, 3 Dywizja Strzelców Karpackich, odznaczony orderem Virtuti Militari V klasy, zmarł 14.07.1980 r. w Kanadzie.

Franciszek Pająk (1905 – 1990), urodzony w Roczynach, plutonowy, 2 batalion 1 Brygady Strzelców Karpackich (3 DSK), uczestnik bitwy pod Monte Cassino, zmarł 1.04.1990 r. w Andrychowie.

Michał Pieczara (1906 – 1944), urodzony w Zatorze, plutonowy, zginął 17.05.1944 r. pod Monte Cassino.

Jan Pikoń (1913 – 1992), urodzony w Roczynach, 18 Lwowski Batalion Strzelców (7 Lwowski BP), wzięty do niewoli podczas krwawych walk o wzgórze „Widmo” pod Monte Cassino, wyzwolony przez Amerykanów, zmarł 7.04.1992 r. w Roczynach.

Jan Powroźnik (1916 – 1991), urodzony w Andrychowie, porucznik, 2 Korpus, uczestnik bitwy pod Monte Cassino, odznaczony orderem Virtuti Militari, zmarł 11.10.1991 r. w Wielkiej Brytanii.

Bronisław Praciak (1923 – 1995), urodzony w Andrychowie, kapral, uczestnik bitwy pod Monte Cassino – szczególnie zasłużony w walkach o wzgórze „593”, odznaczony orderem Virtuti Militari V klasy, zmarł 5.01.1995 r. w Australii.

Jan Ramenda (1908 – 1944), urodzony w Choczni, starszy strzelec, zginął 15.03.1944 r. pod Monte Cassino.

Stanisław Smaza (1901 – 1944), urodzony w Zagórniku, starszy sierżant, 17 Lwowski Batalion Strzelców (7 Lwowska BP), zginął 17.05.1944 r. pod Monte Cassino podczas walk o wzgórze San Angelo, pochowany na cmentarzu polskim na Monte Cassino.

Tadeusz Starzyk (1912 – 1944), urodzony w Ponikwi, uczeń wadowickiego gimnazjum w latach 1924 – 1932, podporucznik, 3 Batalion Strzelców, zginął 18.11.1944 r., pochowany na cmentarzu Bolonii.

Ludomir Mieczysław Tarkowski (1897 – 1944), urodzony w Działoszycach, komendant powiatowego PW w Wadowicach, major, zginął 22.05.1944 r. pod Monte Cassino, pochowany na polskim cmentarzu na Monte Cassino.

Włodzimierz Wcisło (1919 – 1944), urodzony w Choczni, strzelec, zginął 29.8.1944 r. w pożarze samochodu w Ankonie, pochowany na cmentarzu polskim w Loreto.

Wyrobisz Julian (1914 – 1944), urodzony w Wadowicach, kapral, 18 Lwowski Batalion Strzelców (7 Lwowska BP), zginął 29.08.1944 r., pochowany na cmentarzu polskim w Loreto.

Antoni Zacny (1896 – 1967), urodzony w Nidku, starszy sierżant, kompania sanitarna, uczestnik walk o Monte Cassino, zmarł 23.02.1967 r. w Nidku.

Julian Zawiła (1908 – 1944), urodzony w Jaroszowicach, kapral, zginął 12.05.1944 r. pod Monte Cassino.

Cześć Ich Pamięci!

Na zdjęciu: kpt. Anastazy Łukianiec z Samodzielnej 2. Brygady Pancernej na tle Ankony i zatoki  (lipiec 1944 r.), Archiwum Fotograficzne Tadeusza Szumańskiego; Zbiory NAC 

(Marcin Witkowski)

Światowy bestseller w limitowanej wadowickiej edycji – ”Monopoly” podbija Wadowice!

Monopoly

Wadowice są kolejnym po Gdańsku i Krakowie miastem, które posiada swoją własną edycję legendarnej już gry planszowej ‘’Monopoly’’. Jej premiera odbyła się w sobotnie przedpołudnie 16 lipca na wadowickim Rynku. Na specjalnie przygotowanej planszy o powierzchni 16 m² młodzi wadowiczanie przy pomocy pracowników Wadowickiego Centrum Kultury i wolontariuszy mogli spróbować swoich sił w ekonomicznej grze, której celem jest obracanie pieniędzmi i zakup nieruchomości.

W niedzielę 17 lipca w grę można było zagrać w miejscach, które znalazły się na planszy wadowickiego ‘’Monopoly’’ – cukierni ‘’Galicjanka’’ i w Hotelu Młyn Jacka w Jaroszowicach. ‘’Monopoly. Edycja Wadowice’’ można nabyć w.in. w Muzeum Miejskim na ul. Kościelnej oraz sekretariacie WCK na ul. Teatralnej w cenie 110 zł. Grę będzie też można kupić w wybranych punktach handlowych w mieście – księgarniach i sklepach z zabawkami.

Limitowana edycja wadowicka gry ’’Monopoly’’ składa się z 40 pól, na których znalazły się firmy i instytucje charakterystyczne dla tutejszego biznesu a jednocześnie od lat kojarzone z miastem. Wśród tych miejsc są m.in.: Wadowickie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, Muzeum Miejskie, Kino Centrum, Urząd Miejski, Plac Jana Pawła II ale także słynna już na cały świat kremówka, wadowickie kościoły i klasztory.

Monopoly_plansza

Gra została wydana przez firmę Winning Moves (autora pozostałych ‘’lokalnych’’ edycji ‘’Monopoly’’) we współpracy z Wadowickim Centrum Kultury oraz Wydziałem Promocji Urzędu Miasta w Wadowicach.

Józef Jura w Muzeum Miejskim

plakat

Od niedzieli 26 czerwca 2016 roku w sali ekspozycyjno-edukacyjnej Muzeum Miejskiego można oglądać wystawę ”Józef Jura Wadowicki rzeźbiarz i portrecista”. Na ekspozycji przedstawiony został jedynie niewielki fragment ogromnego dorobku tego pochodzącego z Kęt artysty, który większość swego życia spędził w Wadowicach gdzie tworzył, prowadził zakład kamieniarski i uczył młodych adeptów sztuki rzeźbiarskiej.

Wystawa jest oparta o kolekcje dzieł Józefa Jury zgromadzone przez jego rodzinę: córki, wdowę po synu Tytusie oraz wnuczki rzeźbiarza.

Swoje zbiory udostępniły: Zuzanna Jura, Helena Jura, Joanna Borkowska-Bąk, Jolanta Miarka oraz Małgorzata Zaremba. Dopełnieniem ekspozycji są rzeźby z Muzeum Dwór Emila Zegadłowicza oraz płaskorzeźby ze zbiorów Muzeum Miejskiego. Wystawa została zaprojektowana i przygotowana przez pracowników muzeum we współpracy z Jolantą Miarką oraz grafikiem Maciejem Hojdą, który przygotował m.in. wielkoformatowe zdjęcie artysty. Ekspozycji towarzyszy publikacja ”Józef Jura Wadowicki rzeźbiarz i portrecista” zredagowana przez Joannę Pytlowską-Bajak i Marcina Witkowskiego w opracowaniu graficznym Macieja Hojdy.

”Józef Jura Wadowicki rzeźbiarz i portrecista” to pierwsza wystawa prac artysty w mieście od czasów reaktywowanego przez Franciszka Suknarowskiego ”Czartaka” i druga (po kęckiej) wystawa od śmierci Józefa Jury.

Józef Jura

Józef Jura urodził się w Kętach 7 marca 1889 roku. Jego ojciec był kamieniarzem i właścicielem betoniarni a matka córką młynarza. Zainteresowanie rzeźbą wykazywał  już od najmłodszych lat. Dzięki zaoszczędzonym pieniądzom 15-letni zaledwie Józef wyjechał do włoskiej miejscowości Val Gardena, gdzie przez rok studiował rzeźbę u tamtejszych mistrzów. Po powrocie powstały jego pierwsze dzieła: tzw. ”pomnik grunwaldzki” (Matka Boska Królowa Polski) w Kętach (1910 rok) oraz pomnik ułana w Białej (1916 rok). Jeszcze przed odzyskaniem niepodległości powstała w Ponikwi droga krzyżowa wyrzeźbiona przez artystę w drewnie.

Okres dwudziestolecia międzywojennego był dla Józefa Jury czasem największej aktywności twórczej. Ukończył studia na krakowskiej ASP (uczeń prof. Konstantego Laszczki), po których wyjechał na roczne studia do Rzymu. Po powrocie z Wiecznego Miasta zamieszkał w Wadowicach i związał się z nimi już do końca.

Na ul. Młyńskiej (później Chopina) założył zakład kamieniarski i pracownię artystyczną, w której pierwsze artystyczne kroki stawiali m.in. Wincenty Bałys, Franciszek Suknraowski czy Roman Brańka. Jura szybko znalazł się w artystycznym kręgu skupionym wokół Emila Zegadłowicza (”Czartak”) a w 1933 roku, wspólnie ze swoim uczniem Wincentym Bałysem, współtworzył Grupę Artystów Plastyków ”Czartak II”. W 1936 roku ożenił się z Anielą Suknarowską (siostrą swojego ucznia Franciszka), z którą miał czworo dzieci – Lidię, Alinę, Tytusa i Zuzannę.

Józef Jura był przede wszystkim artystą sakralnym. Za medalion z podobizną papieża Piusa XI (1925 rok) został odznaczony medalem a papież podarował mu dokument ze specjalnym błogosławieństwem na dalszą twórczość. W pracowni rzeźbiarza powstawały płaskorzeźby i medaliony z podobiznami Maryi, Jezusa, świętych oraz hierarchów kościelnych. Był autorem ołtarzy, m.in. „Ostatniej Wieczerzy” w mensie ołtarza głównego w kościele parafialnym w Wadowicach (lata 20.) oraz pomników nagrobnych na wadowickim cmentarzu. Obok rzeźby sakralnej powstawały też inne dzieła, m.in. Pomnik Poległych Żołnierzy 12 Pułku Pechoty, odsłonięty przed koszarami na ul. 3 Maja w 1928 roku.

Podczas okupacji dom i zakład Jury zostały zajęte przez Niemców. Józef, jako fachowiec, został kierownikiem zakładu, dzięki czemu udało mu się uratować przed wywózką na roboty do Rzeszy wielu młodych, których zatrudniał jako robotników.

Po wojnie nadal tworzył głównie rzeźbę sakralną, m.in. ołtarze i figury w Dębowcu i Zakopanem. Swoje dzieła albo ich fotografie wręczał w prezencie dostojnikom kościelnym, m.in. prymasowi Wyszyńskiemu i abp. Wojtyle. W jego pracowni powstały też płaskorzeźby ówczesnych generałów i marszałków Ludowego Wojska Polskiego (K. Świerczewski, M. Spychalski), przedstawicieli władz państwowych i partyjnych (W. Gomułka) a w latach 70. patronów wadowickich szkół (M. Konopnicka, M. Skłodowska-Curie, Janek Krasicki). Swoje prace wystawiał na zbiorowych wystawach reaktywowanego po wojnie ”Czartaka” oraz w krakowskim Pałacu Sztuk Pięknych.

Rzeźbiarz zmarł w 1978 roku.

Wystawa Józef Jura   Wystawa Józef Jura (2)    Wystawa Józef Jura (3)

 

Rafał Kalinowski         Głowa Chrystusa         Pius XI

 

               Autoportret               Emil Zegadłowicz

Z nowości wydawniczych

W ostatnich miesiącach ukazały się na rynku wydawniczym nowe publikacje, które poszerzają i uzupełniają wiedzę na temat historii szeroko rozumianej ziemi wadowickiej. Szeroko, bo książki traktują zarówno o księstwach oświęcimskim i zatorskim, więc o strukturach państwowych w ramach których Wadowice funkcjonowały do XVI wieku, jak i o kolei kalwaryjskiej, między innymi w czasach galicyjskich gdy miasto były siedzibą władz rozległego powiatu. Publikacje te zasługują na uwagę także przez wzgląd na fakt, że wśród autorów są naukowcy blisko związani z redakcją Wadovianów – wśród nich dr Krzysztof Koźbiał i dr Konrad Meus.

         Zarys_dziejów_kolei_W_KalwariiZarys_dziejów_gminy_Brzeźnica

Staraniem Gminnej Biblioteki Publicznej w Brzeźnicy i dzięki funduszom unijnym wydana została książka pod redakcją prof. Nowakowskiego Zarys dziejów gminy Brzeźnica i Doliny Karpia. W prezentowanej publikacji – pisze w Słowie wstępnym redaktor – znajduje się pięć artykułów prezentujących różne tematy z obszaru dawnej i bardziej współczesnej historii ówczesnych księstw, z położeniem akcentu na sprawy Brzeźnicy i najbliższych okolic. [- -] Publikację otwiera artykuł autorstwa Andrzeja Nowakowskiego, który przed 25 laty, w 1989 r., habilitował się na Wydziale Prawa i Administracji UJ z zakresu ustroju i prawa obu księstw. W swoim artykule, nawiązując do treści rozprawy habilitacyjnej, ukazuje krok po kroku postępujący mimo licznych trudności proces zbliżania się obu księstw do do Korony Polskiej, zarówno w kontekście wewnętrznym, jak również międzynarodowym (na tle stosunków polsko – czeskich). W następnym artykule Krzysztof Koźbiał, również specjalizujący się w tematyce ośięcimsko-zatorskiej, przedstawia osadnictwo oraz infrastrukturę komunikacyjną na obszarze obu księstw w epoce przedrozbiorowej. Grzegorz Wnętrzak, zajmujący się historią Kościoła, omawia rozwój kościelnych struktur (parafii, ich filii i dekanatów) na obszarze księstw, ze szczególnym uwzględnieniem dzisiejszej gminy Brzeźnica. Natomiast Konrad Meus, historyk specjalizujący się w problematyce galicyjskiej, omawia całokształt dziejów Brzeźnicy pod rządami Austrii (1772-1918), charakteryzują rozwój wsi w dobie autonomicznej po 1860 r., w tym także w zakresie życia społeczno-kulturalnego. Opisuje ponadto codzienność i problemy mieszkańców w przededniu Wielkiej Wojny  (1914-1918) oraz podczas jej trwania, a także odradzanie się niepodległego państwa polskiego na tym obszarze pw 1918 r. Końcowy obszerny artykuł napisany przez historyka oświaty Józef Brynkusa prezentuje bujny rozwój dziedzin oświatowych w gminie brzeźnickiej w XX wieku (od okresu międzywojennego dwudziestolecia poprzez okupację niemiecką do początków do Polski Ludowej).

Zarys dziejów gminy Brzeźnica i Doliny Karpia. W 450-rocznicę inkorporacji księstw oświęcimskiego i zatorskiego do Polski (1564-2014), red. A. Nowakowski, Brzeźnica – Kraków 2014, s. 134

oprawa miękka, format 24 cm x 17 cm

Artykuły

Andrzej Nowakowski, Słowo wstępne

Andrzej Nowakowski, Ogólny zarys historyczny księstw oświęcimskiego i zatorskiego oraz etapy ich zbliżenia do Polski (w aspekcie prawnohistorycznym)

Krzysztof Koźbiał, Osadnictwo oraz trakty komunikacyjne na obszarze księstw oświęcimskiego i zatorskiego

Grzegorz Wnętrzak, Parafie i kościoły na terenie ziemi brzeźnickiej. Zarys dziejów sieci parafialnej

Konrad Meus, Brzeźnica w okresie porozbiorowym (1772-1918). Wybrane zagadnienia

Józef Brynkus, Szkolnictwo na ziemi brzeźnickiej w okresie Drugiej Rzeczypospolitej (do 1945 r.). Zarys problematyki

———-

Zarys dziejów kolei w Kalwarii Zebrzydowskiej na tle dziejów kolei galicyjskiej i małopolskiej. W 130-lecie doprowadzenia kolei do Kalwarii (1884-2014) autorstwa prof. dr. hab. Andrzeja Nowakowskiego to kolejna monografia kolejnictwa w jego naukowym dorobku. Recenzent tej pracy dr hab. Józef Brynkus napisał o autorze, że [- -] udoskonalił sobie własny warsztat badawczy, który śmiało może być traktowany jako wzorcowy dla badaczy zajmujących się problematyką monograficzną. I faktycznie. Po książkach Z dziejów wadowickiej kolei (1887-1999) (Wadowice 1999),  Zarys dziejów kolei w Andrychowie (1887-2000) (Wadowice 2000) oraz Zarys dziejów kolei w regionie nadwiślańskim Spytkowice – Brzeźnica (1884-2000). Przyczynek do dziejów powiatu wadowickiego (Wadowice 2001) prof. Nowakowski zajął się historią kolei w Kalwarii Zebrzydowskiej. Niewielki węzeł kolejowy, powstały w tym mieście w 1888 roku, przedstawia autor na szerokim tle dziejów kolei galicyjskiej a później małopolskiej (po rok 2014). Wiele miejsca poświęcił okresowi okupacji, w tym tragedii kolejowej w Barwałdzie w listopadzie 1944 roku.

A. Nowakowski, Zarys dziejów kolei w Kalwarii Zebrzydowskiej na tle dziejów kolei galicyjskiej i małopolskiej. W 130-lecie doprowadzenia kolei do Kalwarii (1884-2014), Rzeszów 2014, s. 176

oprawa miękka, format 23,5 cm x 16,5 cm

Nowa wystawa w Muzeum Miejskim w Wadowicach

Wystawa - K.WojtyłaOd końca kwietnia 2014 roku w Muzeum Miejskim w Wadowicach można zwiedzać wystawę pt. Wadowice – miasto, w którym wszystko się zaczęło. Dotychczasowa ekspozycja pt. Wadowice Karola Wojtyły została rozbudowana zarówno o tematykę oraz zakres chronologiczny jak i wielość dotychczas nie prezentowanego materiału. Efektem zmian jest m.in. sala w całości poświęcona dziejom miasta od najwcześniejszych wzmianek o nim po rok 1918. Jest ona wprowadzeniem do pozostałej części wystawy, opowiadającej o życiu społeczno-gospodarczym, artystyczno-kulturalnym i sportowym międzywojennych Wadowic. Całkowitej zmianie uległa też sala, która dotychczas odwzorowywała przedwojenny pokój mieszczański. Obecnie całe pomieszczenie przeznaczono na salę warsztatową.

Na wystawie znajduje się ponad 300 eksponatów, w tym oryginalne pieczęcie, XVII- i XVIII- wieczne książki religijne, rejestry kościelne i lustracje, mapy i dokumenty, blisko 50 monet oraz archiwalne zdjęcia i karty pocztowe. Do najciekawszych należą:

  • XIV-wieczne monety – szerokie grosze praskie, które były powszechnie stosowanym środkiem płatniczym w średniowiecznych Wadowicach,
  • XVII-wieczna pieczęć wadowickiego cechu rzeźników,
  • XVI- i XVII- wieczne mapy Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego, na których zaznaczono Wadowice (wówczas Wadowycze vel Wadowicze),
  • XVI- i XVII- wieczne dokumenty i kopie dokumentów ze zbiorów archiwum parafii pw. Ofiarowania NMP w Wadowicach, m.in. jedna z najstarszych fundacji na rzecz kościoła (z 1597 r.),
  • krajcary Marii Teresy wybite dla Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego w latach 1775-1777,
  • skarbonka żydowskiego bractwa pogrzebowego – jedna z nielicznych w Polsce,
  • dekret biskupa Andrzeja Rawy Gawrońskiego o ponownej konsekracji kościoła parafialnego (1808 r.),
  • pamiątki związane ze zorganizowaną w mieście wystawą rolniczo-przemysłową (1907 r.),
  • wydawnictwa, rachunki i pieczęcie firmowe z drukarni Foltinów,
  • bogato wyposażona przedwojenna trafika.

Na ekspozycję składają się również cztery filmy i prezentacje multimedialne, w których wykorzystano blisko 350 eksponatów. Na szczególną uwagę zwraca wizualizacja hipotetycznego rozwoju miasta na przestrzeni XIV – XVII wieku.

Wystawę wzbogacają druki wielkoformatowe (m.in. szczegółowo opisana klasa maturalna Karola Wojtyły czy kolaż obrazujący życie kulturalne-artystyczne międzywojennych Wadowic), których na całej ekspozycji jest ponad 40.

Obok nowoczesnych rozwiązań technicznych i multimediów ekspozycję uzupełniają materiały dodatkowe w formie pocztówek z unikatowymi zdjęciami i ciekawostkami z historii miasta.

Autorem projektu wystawy jest Tomasz Wójcik, we współpracy z Marią Paszkowską. Prezentacje multimedialne i filmy, w których swego głosu użyczył krakowski aktor Edward Wnuk, przygotowali: Marcin Kaproń, Anna Pankiewicz oraz Wojciech Kapela.

 

Wystawę WADOWICE – MIASTO, W KTÓRYM WSZYSTKO SIĘ ZACZĘŁO można zwiedzać w Muzeum Miejskim od poniedziałku do piątku w godz. 9:00 – 16:30; w sobotę i niedzielę w godz. 10:00 – 15:30.

Dzieje miasta na przestrzeni wieków   Wadowicka oświata dwudziestolecia   Rynek   Kultura i sztuka

Monografia galicyjskich Wadowic

Okładka K. Meus 1

Monografia galicyjskich Wadowicach

Promocja książki dr. Konrada Meusa Wadowice 1772-1914. Studium przypadku miasta galicyjskiego. Spotkanie, na które zaprasza autor publikacji oraz WCK odbędzie się 6 marca 2014 roku o godz. 18.00 w sali kameralnej Wadowickiego Centrum Kultury przy ul. Teatralnej 1.

Autor, dr Konrad Meus jest wieloletnim współpracownikiem „Wadovianów” i autorem licznych artykułów o galicyjskich Wadowicach. Jego książka to publikacja pracy doktorskiej, napisanej pod kierunkiem prof. dr. hab. Kazimierza Karolczaka w Katedrze Historii XIX wieku Instytutu Historii Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie.

Sam autor monografii galicyjskich Wadowic napisał o niej we Wstępie: Książka w sposób monograficzny ukazuje transformację społeczno-gospodarczą Wadowic w okresie przynależności miasta do monarchii habsburskiej. W wielu przypadkach konieczne było odwoływanie się do procesów, które miały charakter ogólnogalicyjski. Dla przykładu wymienię tylko: transformację demograficzną, industrializację, wzrost aktywności społecznej mieszkańców. Tym sposobem na kanwie Wadowic utworzono typowy model średniej wielkości miasta galicyjskiego.

 

Wadowice w Tajnym Archiwum Watykańskim

Okładka Wokół Wadovian 2014

Wadowice w Tajnym Archiwum Watykańskim

Podczas kolejnego spotkania w ramach cyklu Wokół Wadiovian w czwartek 27 lutego 2014 r. o godz. 18:00 w sali kameralnej Wadowickiego Centrum Kultury z wykładem zatytułowanym Wadowice w Tajnym Archiwum Watykańskim wystąpi dr Przemysław Stanko.

Dr Stanko, wykładowca w Instytucie Historii Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie jest historykiem, badaczem staropolskich archiwów i dziejów osadnictwa na terenie Księstwa Oświęcimskiego. Wyniki poszukiwań w archiwach Wrocławia, Warszawy, Wiednia czy Watykanu wywołały już niejedną „historyczną rewolucję”. Jakie tajemnice średniowiecznych i nowożytnych Wadowic skrywają Tajne Archiwum Watykańskie, do których tylko nieliczni badacze mają dostęp?

Najnowsze „Wadoviana” już w sprzedaży!

okładka

Do sprzedaży trafił najnowszy, 16. już numer Wadovian. Przeglądu historyczno-kulturalnego. Rocznik, wydawany przez Wadowickie Centrum Kultury, obecnie posiada już status czasopisma naukowego.

Gruntowna reorganizacja, jaką nasze czasopismo przeszło na przestrzeni ostatnich dwóch lat, przyniosła sukces w postaci wpisu Wadovian na prestiżową ministerialną listę punktowanych czasopism naukowych. Dzięki temu publikowane na łamach rocznika artykuły zaliczane do dorobku naukowego ich autorów – informuje Piotr Wyrobiec, redaktor naczelny Wadovian oraz dyrektor WCK. – Wyrazem zmian, jakie towarzyszą Wadovianom w ostatnich latach jest m.in. nowa forma okładki.

O czym można przeczytać w najnowszych Wadovianach?

Podobnie jak w numerze poprzednim, rocznik podzielony został na dwie części: naukową, zawierającą recenzowane rozprawy i artykuły oraz popularnonaukową, gdzie obok relacji z wydarzeń minionego roku swoje miejsce znalazły m.in. wspomnienia o zmarłych wadowiczanach i recenzje nowości wydawniczych. W części pierwszej znalazło się siedem rozpraw naukowych, recenzowanych i pozytywnie zaopiniowanych przez 13 recenzentów. Czytelnika z pewnością zainteresuje m.in. historia Matysa Pieniążka, XVI-wiecznego wadowickiego piwowara, który zdobył rozgłos w Krakowie (Tomasz Graff, Sławomir Dryja, Matys Pieniążek. Wadowiczanin, piwowar krakowski z XVI wieku), kontynuacja cyklu Ojcowie założyciele nowoczesnych Wadowic, w której Konrad Meus  scharakteryzował postać Stanisława Łazarskiego oraz przyczynek do dziejów posługi sióstr nazaretanek w szpitalu wadowickim autorstwa s. Danuty Kozieł, archiwistki Krakowskiej Prowincji Zgromadzenia Sióstr Najświętszej Rodziny z Nazaretu. W oparciu o badania archeologiczne scharakteryzowana została architektura dworu w Graboszycach (Sławomir Dryja, Stanisław Sławiński, Dwór w Graboszycach k. Zatora w świetle najnowszych badań – dwie pierwsze fazy budowy (XV-XVII w.)), a owocem badań prowadzonych nad Skawą jest artykuł poświęcony wpływowi przebiegu rzeki na osadnictwo w okolicach Wadowic (Karol Witkowski, Grzegorz Wysmołek, Wpływ wielonurtowej Skawy na działalność człowieka w dnie doliny). Na uwagę z pewnością zasługuje również tekst Michała Siwca-Cielebona, w którym zajmuje się obecnością wojska w społeczności Wadowic u progu II wojny światowej. Poza tym zapoczątkowane zostały dwa nowe cykle artykułów: Przed obliczem wadowickiej Temidy autorstwa Marcina Witkowskiego oraz ciekawostki geologiczne, opisywane przez prof. Janusza Kotlarczyka w oparciu o archiwalne mapy i zapomniane odkrycia. W najnowszym numerze znalazły się też wspomnienia o zmarłych: Atessie Rudel-Zegadłowicz, córce Emila Zegadłowicza oraz Tomaszu Maczudze, autorze licznych artykułów ukazujących się w „Wadovianach.

Publikację można zakupić w Muzeum Miejskim, sekretariacie WCK, kasie Kina Centrum oraz w wadowickich księgarniach. Najnowszy numer Wadovian jest również dostępny w wersji elektronicznej na stronie internetowej rocznika pod adresem wadoviana.eu.

„Chłopcy z Zielonych Stawów”

chlopcyzzielonych

Na rynku wydawniczym ukazała się, nakładem wydawnictwa Novae Res z Gdyni, kolejna książka o Wadowicach. Jej autor – Jan Izydor Korzeniowski, opisuje w niej mniej znane oblicze przedwojennego miasteczka, życie i przyjaźń grupy chłopców z Podstawia, leżącego na północnych obrzeżach Wadowic.

Ta prawdziwa opowieść o serdecznej przyjaźni chłopców odrywa od klawiatury i ekranu monitora i przenosi nas w czasy przedwojenne, do wadowickiej wsi Podstawie. Tu rozciągają się szerokie wody stawów, pełne życia, bogatej roślinności, gdzie kłębi się ruchliwa moczarka kanadyjska i widać stojące w nich, pulsujące białością wełniane chmury, jakby świat obrócił się do góry nogami.

Niedaleko, za torami będącymi zarazem granicą, od której ciągnęły się zabudowania wsi Podstawie mieszkał chłopiec nazywany Pigusiem. Był półsierotą i podwójnym kaleką. Zamykany w małej izbie w zimowe dni, siedząc przy zamarzniętym oknie patrzył na wrogi dla niego świat i marzył. Marzenia miał zwyczajne, proste, normalne, tyle że było ich tak wiele: mieć zdrową nogę, niechaj ta sztywność w prawym łokciu ustąpi, niech ręka będzie ręką sprawną a nie kaleką, niech zawsze będą koło niego przyjaciele Ziutek, Jędrek, Franuś-Beczka i Czesiu, żeby nigdy nie rósł na polach pęczak ani kapusta, żeby pies, Cygan, nie był uwiązany, żeby on, Piguś, chodził do szkoły, żeby na stawach mógł pływać, żeby potrafił jaskółki chwytać za ogon, żeby… żeby… żeby zawsze był tak szczęśliwy, jak… w Świętojańską Noc…

Przygody, przyjaźń, dziecięca beztroska i fantazja – tego powinniśmy uczyć nasze dzieci. Szczególnie teraz, kiedy tak wiele czasu spędzają przy komputerach i telewizji, warto im pokazywać ten alternatywny świat! Wierzę, że nie tylko mnie zauroczył klimat tej lektury. Polecam gorąco wszystkim rodzicom, którym zależy na pokazaniu dzieciom, że o wartości człowieka stanowi jego postawa wobec innych ludzi, a nie ilość elektronicznych gadżetów, jakimi się otacza.

Agata Pyka, Wrocław

(od Wydawcy)