DOI: 10.71434/WAD20257
Author:
Mirosław Płonka
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
ORCID: click here
Abstract
The Last Will and Testament of Rev. Adam Bażanka (c. 1697–1760) and Its Depiction of the Parish Priest of Mucharz in the Zator Deanery
A reflection of the man who wrote it, dictated it or accepted the form presented to himself should be sought in the last will. This article analyses from a source science point of view the surviving original of the last will of the parson of Mucharz, Fr Adam Bażanka. The document was treated as an artefact subordinated to conventions and form and as a source containing a selective but very interesting portrait of the testator from among the clergy. Accordingly, the article first discusses the source and juxtaposes it with last will records of priests, burghers and nobles from a similar time and area, and then presents a picture of the testator, supplemented by information contained in visitations or books of ecclesiastical and secular courts. This is complemented by a source edition of the dispositive document in question.
Keywords: last will, parson, Mucharz, death
Pages:
112 – 131
Bibliography:
Źródła archiwalne
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie (AKMK)
Acta Officialia, AOff 169, 170, 185, 192.
Akta wizytacji, sygn. AV 23, 35.
Księgi Metrykalne, sygn. KM-10-8; KM-10-10; KM-10-11; KM-10-14; KM-10-5; KM-10-103.
Libri Ordinationum, sygn. L.Ord. 9.
Teczka parafii Barwałd, sygn. APA 5.
Archiwum Narodowe w Krakowie (ANK)
Księgi grodzkie krakowskie, sygn. 29/5/0/1/314.
Księgi grodzkie oświęcimskie, Relationes 1750-1752, sygn. 29/6/0/1/3.
Księgi grodzkie oświęcimskie, Relationes 1763–1765, sygn. 29/6/0/1/5.
Akta Miasta Bochni, sygn. 29/4001/0/6.1/65.
Archiwum Parafialne w Stryszowie (APS)
Catalogus Mortuorum, sygn. II.1.5.
Documenta, sygn. III.1.4.
Fundationes parochiae Stryszów. XVIII wiek, sygn. III.1.3.
Liber Matrimonialis (1772–1782) et Liber Baptisatorum (1722–1751), sygn. II.1.1.1.
Liber omnium parochorum, sygn. II.4.9.
Opisanie parafii w Stryszowie księdza F. Kolendowicza, sygn. II.4.4.
Biblioteka Jagiellońska (BJ)
Notaty do opisu pojedynczych miejscowości Oświęcimia i Zatora i wypisy z archiwów miejskich i parafialnych zebrane przez J.N. Tarkotę (XIX w.), t. 1–2, sygn. Rkp. 5945/1-2.
Biblioteka Kórnicka
Akta różne z lat 1726–1782, sygn. BK 2597.
Źródła drukowane
Kościołowi mojemu jako ukochanej oblubienicy mojej: wybór testamentów duchownych małopolskich z XVII wieku, oprac. E.E. Wrobel, Kraków 2010.
Wiadomości o parafiach mucharskiej, zembrzyckiej i suskiej napisane przez proboszcza zembrzyckiego księdza Stanisława Heumanna w latach 1898–1900, red. T. Wojtanek, T. Fidelus, E. Fidelus, Wadowice–Zembrzyce 2018.
Opracowania
Chachaj J., Rozwój sieci parafialnej w dekanacie Zator do końca XVI wieku, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 1997, t. 68, s. 221–308.
Dudała H., Testamenty oraz pośmiertne spisy mienia jako źródła do badań nad kulturą materialną i umysłową duchowieństwa doby nowożytnej na Śląsku, w: Dům, palac a zamek v hmotne kultuře Slezska / Dom, pałac i zamek w kulturze materialnej Śląska, oprac. R. Jež et al., Česky Těšin 2018, s. 109–130 (Cieszyńskie Studia Muzealne, t. 6).
Edytorstwo źródeł – ograniczenia i perspektywy, red. A. Perłakowski, Kraków 2015.
Główka D., Majątek osobisty duchowieństwa katolickiego w Koronie w XVII i XVIII wieku, Warszawa 2004 (Studia i Materiały z Historii Kultury Materialnej, t. 70).
Główka Dariusz, Podstawy prawne testamentów i inwentarzy pośmiertnych duchowieństwa katolickiego w Polsce w epoce potrydenckiej, „Archaeologia Historica Polona”, 1997, t. 5, s. 203–210.
Instrukcja wydawnicza dla źródeł historycznych od XVI do połowy XIX wieku, red. K. Lepszy, Wrocław 1953.
Katra S., Suchojad H., Wyposażenie siedzib duchownych i szlacheckich w świetle testamentów z XVII–XVIII wieku na terenie województwa sandomierskiego, w: Dwór polski. Zjawisko historyczne i kulturowe. Materiały V Seminarium zorganizowanego przez Oddział Kielecki Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Instytut Historii Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz Kielecki Dom Środowisk Twórczych, Kielce, 7–9 października 1999, Warszawa 2000, s. 449–457.
Matuszewski J., Pisma wybrane, Łódź 2002.
Oboza A., Ksiądz Paweł Franciszek Zychowicz (1690–1765), „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny”, 2010, nr 13, s. 214–226.
Owsiński P., Paluch A., Testament jako credo. Obraz Boga, Maryi i świętych w rozrządzeniach ostatniej woli szlachetnie urodzonych mężczyzn w XVII-wiecznych Prusach Królewskich, „Kieleckie Studia Teologiczne”, 2021, t. 20, s. 75–94.
Perłakowski A., I Krakowskie Spotkania Źródłoznawcze: teoria a praktyka edycji nowożytnych źródeł w Polsce XVI–XVIII wieku (Kraków, 19–20 listopada 2009 roku), „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne”, 2010, z. 137, s. 223–225.
Płonka M., Dzieje parafii w Stryszowie. Od początków do 1848 roku, Kraków 2024.
Poniewozik L., Meszne w uposażeniu plebańskim parafii diecezji krakowskiej w świetle tzw. Liber retaxationum z 1529 roku, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 2022, t. 119, s. 347–365.
Schachenmayr A.V., Sterben, Tod und Gedenken in den österreichischen Pralatenklostern der Frühen Neuzeit, Heiligenkreuz im Wienerwald 2016.
Suchojad H., Rozstanie ze światem doczesnym księdza Jakuba Grometiusa (1572–1651), plebana w Gnojnie (w świetle testamentu i towarzyszących mu dokumentów), w: Wesela, chrzciny i pogrzeby w XVI-XVIII wieku. Kultura życia i śmierci, red. H. Suchojad, Warszawa 2001, s. 303–313.
Szczepaniak J., Duchowieństwo diecezji krakowskiej w XVIII wieku. Studium prozopograficzne, Kraków 2010.
Szczepaniak J., Najstarsze spisy duchowieństwa diecezji krakowskiej, „Folia Historica Cracoviensia”, 2005, t. 11, s. 157–357.
Szymczak A., Szymczak J., Legaty testamentowe kanonika krakowskiego Adama z Będkowa z 1451 roku dla rodziny, „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis – Studia Historica”, 2004, t. 21, s. 421–429.
Turnau I., Słownik ubiorów, Warszawa 1999.
Wróbel E.E., Istotne pytania związane z edycją testamentów duchownych okresu staropolskiego, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 2015, t. 63, z. 4, s. 577–584.
Wyczawski H.E., Kalwaria Zebrzydowska. Historia klasztoru bernardynów i kalwaryjskich dróżek, Kalwaria Zebrzydowska 2006.
Ziemierski M., Losy Adama Toryaniego (po 6 marca 1701–1756/57), syna rajcy krakowskiego Franciszka Toryaniego, w świetle jego testamentu i pośmiertnego inwentarza, „Krakowski Rocznik Archiwalny”, 2017, t. 23, s. 11–44.
Netografia
Witecki S., Mucharz, Sakralne Dziedzictwo Małopolski, https://sdm.upjp2.edu.pl/miejscowosci/mucharz [dostęp: 12 XII 2024].